You should take oral health seriously for a variety of reasons, beginning with the obvious one of maintaining a healthy mouth. According to experts, poor oral hygiene may result in heart disease, stroke, and other health issues.
Thus, the Rwanda Biomedical Centre (RBC) and other stakeholders have been conducting various oral health activities since March 17 including dental checkups, live radio and television discussion programs, and awareness displays via social media and other communication channels.
By closing the 7-day campaign, RBC held dental examinations at Institut Filipo Smaldone Nyamirambo (Rwandan school for deafs) on this Friday, March 24. Whereas the campaign started on March 19 as part of the Car Free Day event and continued on March 20 at Kacyiru Primary School.
Irene Bagahirwa
Irene Bagahirwa, RBC’s superintendent of ongoing dental screenings says that “to make sure that no one is left behind, we decided to visit this school so that deaf pupils may learn about their oral cleanliness and health.”
During this event students learned how often they should clean their teeth and received a gift of toothbrush and toothpaste.
Every year on March 20, the world celebrates World Oral Health Day to increase awareness of oral health issues and the value of good oral hygiene. The topic for this year is ‘Be proud of your mouth.’
The WHO Global Oral Health Status Report (2022) estimated that oral diseases affect close to 3.5 billion people worldwide with 3 out of 4 people affected living in the middle-income countries. Globally, an estimated 2 billion people suffer from caries of permanent teeth while 514 million children suffer from caries of permanent teeth.
Locally, the Rwanda NCDs step survey 2021 indicated that 57 percent of Rwandans have never received dental care or visited a dentist while only 11.5 percent have seen a dentist in the last 12 months.
Ubuyobozi w’Akarere ka Kayonza buvuga ko bushima uruhare rw’abafatanyabikorwa mu guteza imbere urubyiruko rukora ubuhinzi aho babaha amahugurwa atandukanye,ibikoresho ndetse no kubafasha kugera ku bigo by’imari kugira ngo babone amafaranga bityo babashe gukora ubuhinzi bugezweho kandi bwifashisha ikoranabuhanga, ndetse birafuza kongera imbaraga mubikorwa by’ubukerarugendo aho usanga bimwe mu bikorwa bafite bikurura abakerarugendo bitaragera kurwego rushimishije kurushaho baka bifuza gutunganya imihanda ndetse n’ibindi bikorwa remezo nko kugeza amazi ku baturage.
Umuyobozi wa Karere ka Kayonza Nyemazi John Bosco
Ubwo aheruka kugirana ikiganiro n’itangazamakuru kuri uyu wa kane tariki 23 Werurwe, 2023 cyagarukaga ku ishusho y’Akarere ndetse n’ibyo kamaze kugeraho, Umuyobozi w’Akarere ka Kayonza bwana Nyemanzi John Bosco yavuze ko urubyiruko rw’akarere ka kayonza rurimo kwinjira mu buhinzi nubwo abamaze kubwinjiramo bataraba benshi ariko ko bashima abafatanyabikorwa babafasha mu bikorwa by’ubuhinzi birimo guhugura urubyiruko ndetse no kubegereza ibigo by’imari. Yavuze kandi ko hari amahirwe ko urubyiriko rw’ako karere ruzitabira ubuhinzi ari rwinshi kuko Akarere ka Kayonza ari akarere kiganjemo ibikorwa by’ubuhinzi n’ubworozi.
Bamwe Mubakora Mubucukuzi Bwamabuye Yagaciro
Mayor kandi yamaze impungenge anamenyesha abari bataziko mu karere ka kayonza hacukurwa amabuye yagaciro ku rwose kuva mu cyera cyane ahasaga nko mu 1940 kayonza bacukuraga amabuye yagaciro, niko kubeshyuza abavuga ko u Rwanda rutagira umutungo kamere ahubwo rujya kuwusahura ko bakwigerera kayonza bakihera ijisho. ngo ndetse yewe kandi bagasura niyo parike iharangwa.
Mayor kandi nanone yibukijwe ibibazo by’abaturage bitacyemutse neza avuga ko agiye kubyikurikiranira mpaka bikemutse.
ubwo kugira ngo igihugu kijye imbere, “bisaba ikiguzi kinini ariko guheranwa Paul Rusesabagina na Nsabimana Callixte ’Sankara’ bahamijwe ibyaha by’iterabwoba, barafungurwa kuri uyu wa Gatanu ku mbabazi za Perezida wa Repubulika, hamwe n’abandi 18 bari muri dosiye imwe.
Amakuru yizewe agera kuri IGIHE, ahamya ko Rusesabagina na Sankara bari mu bafungwa bandikiye Umukuru w’Igihugu basaba imbabazi, bityo ko baza kurekurwa.
Mu ibaruwa Rusesabagina yandikiye Umukuru w’Igihugu ku wa 14 Ukwakira 2023, Rusesabagina avuga ati “nciye bugufi nsaba imbabazi”. Akomeza avuga ko yicuza “uruhare ibikorwa byanjye bifitanye isano na MRCD byaba byaragize ku bugizi bwa nabi bwakozwe na FLN”.
Avugamo kandi ko nk’uwahoze ari Umuyobozi wa MRCD, yicuza kuba ataraharaniye ko “abagize ihuriro rya MRDC bubahiriza amahame ajyanye no kutagira uruhare mu bugizi bwa nabi”.
Yemeye kandi ko mu gihe yarekurwa, atazongera kujya muri politiki n’ubugizi bwa nabi, ahubwo azakoresha umwanya azaba abonye “mu kwitekerezaho” aho azaba ari kumwe n’umuryango we.
Usibye Leta Zunze Ubumwe za Amerika, ifungurwa rya Rusesabagina bivugwa ko ryagizwemo uruhare kandi na Leta ya Qatar. Hari amakuru ahamya ko nyuma yo kurekurwa kwe, azava mu Rwanda agana i Doha muri Qatar aho azamara iminsi mbere yo kwerekeza muri Amerika, igihugu yari asanzwe atuyemo mbere yo gufungwa.
Nsabimana Callixte we yari asanzwe yarasabye imbabazi Umukuru w’Igihugu kuva ku munsi wa mbere imbere y’ubutabera. Nko muri Gicurasi 2019, ubwo yaburanaga ifungwa n’ifungurwa ry’agateganyo, yavuze ko “hari ibyaha byabaye ku mugaragaro, n’inyoni zo mu biti ubwabyo zabinshinja”.
Nyuma yo kurekurwa, amakuru ahari agaragaza ko azaguma mu Rwanda, bitandukanye na Rusesabagina wasabye gusanga umuryango we muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika.
Amategeko y’u Rwanda agena ko umuntu wahamwe n’icyaha, ashobora gusaba Umukuru w’Igihugu imbabazi, akaba yazimuha nyuma yo kubikorera ubugororangingo.
Bivuze ko Rusesabagina atagizwe umwere, ahubwo yababariwe. Mu gihe yarenga ku biteganywa n’amategeko, akongera gukora ibyaha, yasubira muri gereza.
Amerika yageze aho icisha make muri iki kibazo
Kuva Rusesabagina yafungwa, Amerika yashyize igitutu gikomeye ku Rwanda, bigera n’aho bamwe mu bagize Inteko Ishinga Amategeko basabira u Rwanda ibihano.
By’umwihariko muri Kanama 2022, Umunyamabanga wa Leta ushinzwe Ububanyi n’Amahanga, Antony Blinken, yagiriye uruzinduko mu Rwanda, rwasize ruzambije umubano wari usanzwe hagati y’ibihugu byombi, ku buryo rwarangiye rufashwe “nk’urw’amatiku”.
Blinken yageze i Kigali agambiriye gushyira igitutu ku Rwanda kugira ngo Rusesabagina arekurwe, ku buryo bivugwa ko yari yiteze ko agomba gusubira muri Amerika amujyanye mu ndege, gusa birangira akuriwe inzira ku murima.
Perezida Kagame yakunze kubwira amahanga, ko u Rwanda rudakorera ku gitutu, ko ibyo rukora byose bikurikiza amategeko.
Hari amakuru avuga ko Leta Zunze Ubumwe za Amerika zahisemo guca bugufi, guhera mu Ukwakira umwaka ushize kuko aribyo byatangije ibiganiro byagizwemo uruhare na Qatar biganisha ku kuba yafungurwa.
Byari bimenyerewe ko Amerika isakuza cyane muri iki kibazo, ariko kuva mu kwezi kwa cumi umwaka ushize, nta muntu wigeze wongera kumva ijwi rya Amerika muri iki kibazo, ndetse n’umukobwa wa Rusesabagina, Kanimba Carine, yageze aho araruca ararumira yaba ku mbuga nkoranyambaga n’ahandi.
Imiryango itandukanye n’abari inyuma ya Rusesabagina, basa n’ababwiwe ko bakwiriye guceceka. Indishyi ku bagizweho ingaruka n’ibikorwa bye, zaba zizatangwa?
Urukiko rwari rwarageneye indishyi z’akababaro abagizweho ingaruka n’ibikorwa bya Paul Rusesabagina na bagenzi be.
Urugero nk’abaregeye indishyi bo mu Turere twa Nyaruguru, Nyamasheke, Nyamagabe na Rusizi, barimo Mukashyaka Josephine, aho umugabo we, Munyaneza Fidèle yishwe n’inyeshyamba za FLN. Urukiko rwamuhaye indishyi za miliyoni 20 Frw.
Nsengiyumva Vincent wari Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyabimata, warashwe, imodoka ye igatwikwa ndetse n’ibintu bye bigasahurwa n’inyeshyamba za FLN. Yahawe indishyi za miliyoni 27 Frw.
Amakuru IGIHE ifite ni uko Rusesabagina na bagenzi be bagomba kuzishyura izi ndishyi nk’uko byagenwe n’urukiko. Uyu mwanzuro w’urukiko ugira agaciro mu gihe kinini ku buryo na nyir’ubwite aramutse atishyuye, abana be bazishyura izo ndishyi.
Muri Mata 2022 Urukiko rw’Ubujurire rwagumishijeho igifungo cy’imyaka 25 Urukiko Rukuru rwahanishije Rusesabagina, mu gihe Nsabimana Callixte ‘Sankara’ yagabanyirijwe igihano avanwa ku myaka 20, ahanishwa 15 kubera gutakamba.
Ni urubanza rwari rumaze igihe kuko nka Nsabimana Callixte yatangiye kuburana muri Gicurasi 2019. Muri uku kwezi Perezida Kagame yatangaje ko hari ibiganiro bihari ku kibazo cya Rusesabagina, ku buryo ashobora kubabarirwa.
Yabitangaje mu kiganiro yatanze mu Nama Mpuzamahanga yiga ku mutekano w’Isi (Global Security Forum) iri kubera i Doha muri Qatar.
Perezida Kagame yavuze ko amateka y’u Rwanda yagiye yerekana ko ari igihugu gishaka kujya imbere, rimwe na rimwe kigafata ibyemezo bamwe bumvaga bidashoboka.
Yatanze urugero ku buryo n’abahamijwe ibyaha bikomeye nka Jenoside yakorewe Abatutsi, bababariwe bakabasha gusubira mu muryango nyarwanda.
Ati “Hari ibiri gukorwa kuko ntabwo turi ba bantu bafunze umutwe badashaka kujya mbere. Ugiye no mu mateka yacu, hari aho twageze dutanga imbabazi ku byaha bitababarirwa, abantu bagize uruhare muri Jenoside n’ibindi. Benshi muri bo bararekuwe, ni ukubera iyo myumvire yo kudashaka guheranwa n’amateka.”
Perezida Kagame yavuze ko hari n’amateka mu gihe wari ukeneye kujya imbere, nibyo bihenze cyane kurushaho.”
Dr Daniel Ngamije wahoze ari Minisitiri w’Ubuzima mu Rwanda yagizwe Umuyobozi Mukuru ushinzwe gahunda yo kurwanya Malaria ku Isi akazatangira izo nshingano nshya tariki ya 8 Mata 2023.
Dr Ngamije yabaye Minisitiri w’Ubuzima kuva mu kwezi kwa Gashyantare mu mwaka wa 2020 kugeza tariki ya 28 Ugushyingo 2022. Akijya kuri uyu mwanya nibwo icyorezo cya Covid-19 cyahise kigera mu Rwanda maze atangirana n’ingamba zo guhangana na cyo no gushyiraho amabwiriza arinda Abanyarwanda kwandura icyo cyorezo.
Tariki 28 Ugushyingo 2022 nibwo Dr Ngamije yavanywe ku mwanya wa Minisitiri w’Ubuzima asimburwa na Minisitiri Dr Sabin Nsanzimana ubu uyoboye iyi Minisiteri y’Ubuzima.
Dr. Ngamije akiva kuri uyu mwanya wo kuba Minisitiri w’Ubuzima yashimiye Perezida wa Repubukika Paul Kagame wamuhaye inshingano zo kuyobora Minisiteri y’Ubuzima kuva mu kwezi kwa Gashyantare 2020.
Dr. Ngamije akimara kuvanwa mu nshingano zo kuba Minisitiri w’Ubuzima yavuze ko yiteguye gutanga umusanzu mu kwesa imihigo y’inzego z’ubuzima.
Dr Ngamije ni inzobere mu gusuzuma indwara n’ubuzima rusange (physician and public health specialist). Yari ashinzwe gahunda y’igihugu yo kurwanya malariya n’indwara zititabwaho mu Ishami ry’umuryango w’abibumbye ryita ku buzima OMS, mu Rwanda.
Afite uburambe bw’imyaka irenga 25 mu rwego rw’ubuzima aho yakoze mu mavuriro, mu bitaro n’imishinga yerekeye ubuzima mu Rwanda no mu Karere. Mbere yo gukora muri OMS, Dr Ngamije yakoze imyaka 10 mu rwego rwo gushaka inkunga zitandukanye zo gushyira mu gahunda z’ubuzima muri Minisiteri y’ubuzima n’ikigo cy’igihugu gishinzwe ubuzima.
Dr Ngamije yakoze imirimo myinshi mu rwego rw’ubuzima irimo kuba Umuhuzabikorwa wa Global Fund muri gahunda yo kurwanya Virusi Itera Sida, Igituntu na Malaria. Yabaye kandi Umuyobozi ushinzwe gukurikirana imishinga muri Ministeri y’ubuzima.
Kuwa 28 Ugushyingo 2022 nibwo Dr Ngamije yasimbuwe ku mwanya wa Minisitiri w’Ubuzima na Dr Sabin Nsanzimana.
Nyirasafari yavuze ko ibyavuzwe na Depite Mbata ari ibinyoma bidafite ishingiro, bigamije guhishira ubushobozi buke bwa Guverinmoma ya Congo mu gukemura ibibazo igihugu gifite.
Ati “Ibi birego bififitse agamije kuyobya iyi nteko ku mpamvu za nyazo z’amakimbirane ari mu Burasirazuba bwa RDC n’ingaruka zabyo ku mutekano w’ibihugu bahana imbibi harimo n’u Rwanda.”
Nyirasafari yongeyeho ko RDC icumbikiye imitwe yitwaje intwaro isaga 120 kandi yose igira uruhare mu guhungabanya umutekano mu karere, agaragaza ko “Guverinoma ya Congo ikwiriye gufata inshingano zo kubazwa ibibazo byayo by’imbere mu gihugu aho guhora begeka ku Rwanda ibyananiranye iwabo kubera imiyoborere mibi.”
Senateri Nyirasafari kandi yagaragaje ko Congo ikwiriye guhagarika imvugo z’urwango zibasiye abanye-Congo bavuga Ikinyarwanda, by’umwihariko abatutsi no guhagarika ubwicanyi bubakorerwa.
Ati “RDC ikwiriye gushyira imbere igisubizo gishingiye kuri politiki aho gushyira imbere ingufu za gisirikare.”
Inzobere za Loni ziherutse kugaragaza ko RDC ikorana n’imitwe yitwaje intwaro irimo na FDLR mu guhangana na M23, nyamara izi neza ko FDLR ari umutwe ushingiye ku ngengabiterezo ya Jenoside.
Ati “Nyuma yo kwica abatutsi basaga miliyoni muri Jenoside mu Rwanda, iracyakorera muri RDC ifatanyije n’igisirikare cy’icyo gihugu, ikaba ikiri ikibazo ku mahoro n’umutekano by’u Rwanda.”
Yagaragaje ko amahoro arambye mu karere adashoboka mu gihe RDC idashaka kurandura FDLR,
Ati “Nta mahoro arambye yaboneka hatabayeho kurandura FDLR. U Rwanda rukorana n’inzego zitandukanye mu guharanira umutekano urambye mu karere ariko ntabwo twakwemera ko umutekano w’u Rwanda wirengagizwa.”
Nyuma y’amezi abiri umwirabura Tyre Nichols yishwe n’Abapolisi mu Mujyi wa Memphis muri Leta ya Tennessee, undi yiciwe muri Virginia mu buryo umuryango we uvuga ko bubabaje.
Uyu ni umusore w’imyaka 28 witwa Irvo Atieno wari ufunze akaza kugwa mu bitaro bivura indwara zo mu mutwe ku wa 6 Werurwe uyu mwaka.
Mu kiganiro n’itangazamakuru kuri uyu wa Kane, nyina yatangaje ko umwana we yishwe bya kinyamaswa nyuma yo kureba amashusho y’ibyo yakorewe.
Iki kiganiro cyabaye ku munsi umwe n’uwatangajweho itabwa muri yombi ry’abantu 10 bakurikiranyweho uruhare muri urwo rupfu.
Atieno yavanywe aho yari afungiye mu karere ka Henrico ajyanwa mu ivuriro ry’indwara zo mu mutwe n’abashinzwe imfungwa ku wa 6 Werurwe.
Abagenzacyaha babwiwe ko urupfu rwa Atieno rufitanye isano no kuba yararwanyije abari bamujyanye kwa muganga.
Umuryango we wasabye Minisiteri y’Ubutabera gukurikirana iki kibazo kuko uburenganzira bwa Atieno bwahungabanyijwe mu buryo bugaragara.
Urupfu rwa Atieno ni urundi rugero rw’abirabura bishwe bafunzwe muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Rukurikira rwa Tyre Nichols wakubiswe akaza gupfira i Memphis muri Leta ya Tennessee na George Floyd waguye muri kasho ya polisi muri Minneapolis.
Ben Crump, Umunyamategeko w’umuryango wa Floyd uri no gukorana n’uwa Atieno yavuze ko uburyo aba bombi bishwemo bufitanye isano.
Ati “Mu by’ukuri biteye ubwoba kuba nyuma y’imyaka igera kuri itatu George Floyd yishwe n’abapolisi mu buryo bubabaje, undi muryango ushenguwe no kubura umwana wabo wari ukunzwe wishwe mu buryo bumwe na we.”
Mark Krudys, undi munyamategeko w’umuryango wa Atieno, yavuze ko amashusho yerekana ko abacungagereza barindwi, kuri ubu bakurikiranyweho ibyaha byo guhirika Atieno hasi bikamuviramo urupfu, babikoze yambaye amapingu n’umunyururu ku maguru.
Umuryango wa Atieno ukomoka muri Kenya ukaba warageze muri Amerika ubwo umwana wabo yari afite imyaka ine. Kuri ubu yari umuririmbyi mu njyana ya hip-hop nk’uko inkuru ya sbcnews ibivuga.
Bamwe mu bafite ubumenyi mu byo kwita ku barwayi bakeneye umwuka wa oxygen, bagera kuri 68 baturutse ahantu hatandukanye bahawe ubumenyi bw’uko bagoboka ukeneye uwo mwuka bakoreshejwe imashini zabugenewe ( PSA medical oxygen Plant).
Ni amahugurwa y’icyumweru yateguwe n’ikigo Build Health International agamije kurushaho kubafasha kumenya gutanga servisi nziza mu kongerera abarwayi umwuka no gukora izo mashini mu gihe zigize ikibazo.
Murekatete Pacific , asanzwe ari umuganga ku Bitaro bya Gihundwe mu Karere ka Rusizi mu bijyanye no mu buvuzi bwongera umwuka . Biomedical Technician) avuga ko amahugurwa bahawe mu gukoresha izo mashini azabafasha kurushaho gutanga serivisi inoze.
Ati” Nta bumenyi twari dufite, mu byo twiga harimo kuzikora zapfuye(Maintenance). Ibyo byuma mu byo twigamo harimo cillenders, amacupa yo gushyiramo oxygen, ntabwo nari nzi urwo ruganda, ( rutanga umwuka) narubonye banyohereje kurukoraho.
Andrew L. Johnston, umuyobozi Mukuru wa ushinzwe Medical Oxygen Education And Training mu kigo Build Health International ( BHI ), agira ati: “Turahugura abatekinisiye 69, mu cyumweru cya mbere duhugura 21, mu cyumweru cya kabiri 20, na 28 mu cyumweru cya gatatu.”
Avuga ko mu gutegura aya mahugurwa bari bagamije kongerera ubumenyi abakora muri serivisi zo gutanga umwuka wa oxygen kwa muganga.
Ati” Aya mahugurwa twayateguye mu rwego rwo gufasha abatekinusiye, n’abanjeniyeri (Engineers) bakorera mu Bitaro bitandukanye kugira ubumenyi buhagije mu gukoresha imashini zitanga umwuka, PS A medical oxygen Plant.”
Akomeza avuga ko “Mu gihe cya covid-19 , mu Rwanda haguzwe imashini nyinshi zitanga umwuka wa oxygen , ziba zisaba ubumenyi buhambaye. Nka BHI kubera ko dufite ubunararibonye muri izo mashini zitandukanye, tukaba tubikorera mu bihugu bitandukanye byo ku Isi, ku bufatanye na RBC, twaje gutanga ubufasha mu guhugura abatekinisiye n’abanjeniyeri mu gukoresha izo mashini.”
Umutesi Francine
Umukozi wa RBC ushinzwe inyubako n’ibikoresho byo kwa muganga, Umutesi Francine, avuga ko ubumenyi abahuguwe bahawe, buzabafasha gutanga umwuka uri ku bipimo byizewe.
Ati” Dufite abantu bageze kuri 68 bahawe amahugurwa, tukaba twarakoze ubufatanye n’ibindi bigo ngo iki gikorwa gikorwe. Muri Biomedical engineering, ni ubumenyi bukiza mu Rwanda, budafitwe na bose. Intego ni uko abarwayi bo kwa muganga barembye babona umwuka wa oxygen ku rugero rwiza , rwemewe n’ibipimo Mpuzamahanga ariko cyane cyane.”
BHI ivuga ko ifite gahunda yo gukomeza guhugura abatekinisiye n’abanjeniyeri bo ku Bitaro bitandukanye kugira ngo babashe kugoboka abarwayi.
Abitabiriye Inama Mpuzamahanga ya 10 y’Ihuriro ry’Abahanga bmu bumenyi n’ibimenyetso bya gihanga byifashishwa mu butabera, basuye Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali ruri ku Gisozi, basonurirwa amateka mabi yagejeje u Rwanda kuri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Aba bashyitsi baturutse mu bihugu bigera kuri 40 byo hirya no hino muri Afurika banasobanuriwe inzira yo kongera kubanisha Abanyarwanda bunze ubumwe n’urugendo rwo kubaka igihugu mu myaka 29 ishize.
Ubwo bageraga ku rwibutso rwa Jenoside rwa Kigali, babanje kwerekwa filime mbarankuru irimo ubuhamya bugaragaza uko Jenoside yateguwe ikanashyirwa mu bikorwa.
Yababwiye ko icyo gihe ubutegetsi bwariho bwatoje imitwe yitwaje intwaro yari igamije gukomeza ibikorwa by’iyicarubozo byakorerwaga Abatutsi hirya no hino mu gihugu.
Nyuma yo gushyira indabo ahashyinguwe mu cyubahiro imibiri y’abazize Jenoside yakorewe Abatutsi no gutemberezwa ibice bigize urwibutso, bakurikijeho kunamira no gushyira indabo ku mva.
Bamwe muri aba bashyitsi baganiriye nyuma yo gusura urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali, bagaragaje ko ibyabaye mu Rwanda ari amahano adakwiye kuzongera kubaho ukundi ku Isi.
Umunyakenya Dr John Kimani Mungai, yavuze ko yashenguwe n’amateka y’ibyabaye mu Rwanda ariko by’umwihariko ubugome abakoze Jenoside yakorewe Abatutsi bakoresheje mu kwica abana.
Ati “Ibyo nabonye mu rwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi by’umwihariko ibyakorewe abana, biteye agahinda cyane, byashenguye umutima wanjye. Ndasenga ngo ibintu nka biriya ntibizongere kuba ukundi ahantu aho ari ho hose ku Isi.”
Uretse gusura urwibutso rwa Jenoside, aba bashyitsi banatemberejwe ibice bitandukanye bigize Umujyi wa Kigali babasha kwibonera n’amaso ibyo Abanyarwanda bamaze kugeraho nyuma y’imyaka 29, Jenoside ihagaritswe na FPR Inkotanyi.
Inama Mpuzamahanga ya ASFM [African Society of Forensic Medicine] yaberaga mu Rwanda hagati ya tariki 7-10 Werurwe 2023. Yakiriwe na Laboratwari y’Igihugu y’Ibimenyetso bya Gihanga byifashishwa mu Butabera [Rwanda Forensic Laboratory].
Ubwo aba bashyitsi bageraga ku rwibutso rwa Jenoside rwa Kigali ruri ku Gisozi
Bashyize indabo ku mva iruhukiyemo abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Ikigo cy’Igihugu cy’Ubuzima,RBC, kivuga ko kuva muri 2019 kugeza 2022 cyagabanyije 76% by’abantu barwaraga malaria imibare ikava kuri miliyoni 4 by’abayirwaraga ikagera ku bihumbi 990.
Mubyo iki Kigo kivuga byabafashije guhangana n’indwara ya malaria yari yaribasiye abanyarwanda mu myaka yo hambere ikaza kongera kuzamuka mu mwaka wa 2016, birimo ingamba zikomatanyije zo gukoresha imiti yica imibu no kurwanya indiri zose imibu yororokeramo kandi ko hari gahunda yo kuyihashya burundu mu 2030.
Indwara ya Malaria iterwa n’agakoko ka Plasmodium gakwirakwizwa n’umubu w’ingore wo mu bwoko bwa Anophere kinjira mu muntu kagatangira kwiyongera mu maraso ari nako kagira uruhare mu kwangiza tumwe mu tugize utunyangingo tw’amaraso dutukura (Globule rouges), tugatangira kwangirika no gupfa.
Iyo izo “globure rouges” zimaze gupfa biteza ikibazo gikomeye cyokuba umwuka wa ogisijene utabasha gukwirakwira mu maraso bigatuma amaraso ashobora kuvura ari nako hajyamo inyanda y’iziba zaturitse n’indi iba yaturutse ku kwangirika kw’abasirikare bashinzwe kurinda umubiri baba bahaguye.
Umuyobozi w’Ishami Rishinzwe kurwanya Malaria mu Kigo cy’Igihugu cy’Ubuzima, Dr Aimable Mbituyumuremyi, avuga ko ku ntego bari bihaye muri 2019 yo kugabanya umubare w’abarwara Malaria n’abahitanwa nayo ku kigero cya 50% kugeza muri 2024, iyo ntego yagezweho ikagera ku kigero cya 76% ariko ko nta mpamvu ihari yo kwirara kuko iyi ndwara igihangayikishije kandi ko intego nyamukuru ari ukuyirandura bitarenze muri 2030.
Yagize ati” Urebye intego Igihugu cyari kihaye yo kurandura malaria ku kigero cy 50% kugera muri 2024, usanga twarayirengeje kuko tugeze kuri 76% mu myaka itatu ishize. Ntidukwiye kwirara kuko dufite undi muhigo wo kuyirandura burundu muri 2030. Icyo dusabwa ni ugukomeza gukaza ingamba zikomatangije.”
Mubyo Abaturarwanda basabwa ngo indwara ya malaria iranduke ni ukurushaho kurwanya ibihuru biba bikikije aho batuye kuko aribyo ndiri y’imibu, gukuraho ibidendezi by’amazi, gukoresha inzitiramibu n’imiti irwanya imibu no kwivuza hakiri kare mu gihe cyose baba bafashwe na malaria.
Malaria ni indwara ivurwa igakira nubwo ikunze kuzahaza abababa bayirwaye ikababuza gukomeza ibikorwa byabo by’iterambere ndetse igatwara n’amafaranga baba bakwiye gukoresha mu bindi bikorwa bibateza imbere bityo bikadindiza iterambere ryabo.
Minisiteri y’Ubuzima yagaragaje ko kuri ubu indwara ya malariya yatangiye kugaragaza ubudahangarwa bwo kutaneshwa n’imiti ya coartem isanzwe yifashishwa mu kuyivura ahanini bituritse ku kuba hari abayikoresha bitandukanye n’amabwiriza baba bahawe n’abaganga, kuba imaze igihe kinini ikoreshwa idahindurwa n’izindi.
Muri iki gihe Isi n’u Rwanda bahangayikishijwe na Malaria, hari gushakwa uko imiti n’inkingo bya malaria byajya bikorerwa mu Rwanda bikazafasha Igihugu kugabanya ikiguzi byatwaraga no kwirinda ko hari imiti yajya yangirika mu gihe cyo kuyigeza mu Gihugu