RDC: Impungenge ku birego by’uko umutungo kamere ukoreshwa mu gushaka abacancuro

Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ifite umutungo kamere udasanzwe urimo zahabu, coltan, cobalt, diyama n’andi mabuye y’agaciro afitiye isi yose akamaro gakomeye mu ikoranabuhanga n’inganda. Ariko uyu mutungo umaze imyaka myinshi uba isoko y’umutekano muke, amakimbirane n’amakimbirane ya politiki, cyane cyane mu burasirazuba bw’igihugu. Muri iyi minsi, hari impaka zikomeje kwiyongera ku birego bivuga ko ubuyobozi bwa RDC, buyobowe na Perezida Félix Antoine Tshisekedi, bwaba bwarahaye amahirwe amwe amwe yo gucukura no gucunga mabuye ya Congo ku banyamahanga, hagamijwe kubona inkunga y’umutekano irimo n’abacancuro.

Abasesenguzi n’abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko mu gihe igihugu gihanganye n’imitwe yitwaje intwaro irimo AFC/M23 n’indi, ubuyobozi bwakomeje gushaka ibisubizo byihuse by’umutekano. Muri urwo rwego, hakomeje kugarukwaho ku mikoranire n’ibigo by’abanyamahanga bikora mu bya gisirikare byigenga (private military companies), aho bivugwa ko byahawe amahirwe mu by’ubucukuzi cyangwa mu masezerano afitanye isano n’umutungo kamere.

Ibi birego bivuga ko “Perezida yaba yaratanze mabuye y’igihugu agasiga RDC mu kaga” bigaragazwa n’ababivuga nk’ikimenyetso cy’uko umutekano w’igihugu ushobora kuba uri gushyirwa mu maboko y’abanyamahanga badafite inshingano z’igihugu. Gusa, ubuyobozi bwa Kinshasa bwakomeje guhakana ko bwatanze umutungo kamere mu buryo butemewe, buvuga ko amasezerano yose akorwa agamije inyungu z’igihugu no gusubiza umutekano aho wangiritse.

Ikibazo cy’umutekano w’ahacukurwa mabuye ya Congo ni kimwe mu bikomeye. Aho hantu hakunze kugenzurwa n’imitwe yitwaje intwaro, bigatuma leta ishakisha uburyo bwo kubisubiza mu maboko yayo. Abashyigikira gukorana n’abacancuro bavuga ko ari igisubizo cy’igihe gito gishobora gufasha ingabo za leta (FARDC) gusubiza umutekano mu bice byugarijwe. Ariko ababyamagana babona ko ari ugushyira ubusugire bw’igihugu mu kaga no kongera ibyago byo gusahurwa k’umutungo.

Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu n’imicungire myiza y’umutungo kamere ikomeza gusaba ko habaho gukorera mu mucyo ku masezerano yose ajyanye n’umutekano n’ubucukuzi. Bavuga ko amateka ya RDC agaragaza ko igihe cyose umutungo kamere uvanzwe n’intambara, abanyagihugu ari bo ba mbere babihomberamo, binyuze mu kwimurwa, ubukene n’ihohoterwa.

Ku rundi ruhande, ikibazo cy’uko Perezida “yaba yarasize igihugu mu kaga” kijyana n’impungenge z’uko ingamba z’umutekano zidashingiye ku bwumvikane bwa politiki n’uruhare rw’Abanye-Congo ubwabo zidashobora gutanga umusaruro urambye. Abasesenguzi bagaragaza ko amahoro arambye azagerwaho ari uko habayeho ibiganiro bya politiki byimbitse, ivugurura ry’inzego z’umutekano, no gucunga neza umutungo kamere ku nyungu z’abaturage.

umutekano wa mabuye ya Congo ukomeje kuba ikibazo gikomeye gihuriramo politiki, ubukungu n’umutekano. Nubwo hari impaka n’ibirego bikomeje kugarukwaho ku ruhare rw’abacancuro n’imikoranire n’abanyamahanga, igisubizo kirambye kizashingira ku mucyo, kubazwa inshingano no gushyira imbere inyungu z’abaturage ba RDC, aho kuba inyungu z’abantu bake cyangwa iz’igihe gito. Ibi ni byo bizagena niba umutungo kamere wa Congo uzaba umugisha cyangwa ukomeze kuba umuvumo ku gihugu.

By:Florence Uwamaliya