Undi muturage witwa Niyonzima Eric wo mu karere ka Huye, we ntibyagenze neza ku buryo bwihuse. Ati:
“Nyuma yo kurumwa, nabanje kubyirengagiza ntekereza ko nta kibazo gikomeye. Nyuma y’iminsi nibwo natangiye kumva ndwaye, umutwe urandya cyane, ntinya amazi. Nahise njyanwa kwa muganga, ariko byari byakererewe. Ku bw’amahirwe narakize, ariko byari bikomeye cyane.”
Dr. Uwimana Jean Claude, umuganga uvura abarwaye nyuma yo kurumwa n’imbwa, asobanura ko ikibazo gikomeye ari ubukererwe mu kwivuza. Ati:
“Abantu benshi barumwa n’imbwa ntibahite bajya kwa muganga, bamwe bakabanza kujya mu bavuzi gakondo cyangwa bakabifata nk’ibintu byoroheje. Ibi bituma igihe cyo gutabara gitakara. Iyo umuntu ageze kwa muganga kare, duha urukingo rukumira virusi, bikamurinda kwandura ibisazi.”
Akomeza avuga ko gukingiza imbwa ari ingenzi cyane mu kurwanya iki kibazo. “Nidusigasira gahunda yo gukingiza imbwa no kugenzura izizerera mu mihanda, twagabanya cyane umubare w’abarwara ndetse n’abahitanwa n’iyi ndwara.”
Uretse ubuzima buhatikirira muri iyi ndwara, kurumwa n’imbwa bigira n’ingaruka ku mibereho y’abantu, zirimo ibikomere, ihungabana ryo mu mutwe, ndetse n’amafaranga menshi ashyirwa mu buvuzi. Ibi bituma hari icyuho mu iterambere ry’imiryango n’igihugu muri rusange.
Abaturage basabwa kwirinda kwegera imbwa batazi, cyane cyane izizerera mu mihanda, no kwihutira kujya kwa muganga mu gihe cyose barumwe n’inyamaswa. Abafite imbwa nabo bagomba kuzikingiza no kuzitaho neza.
Mu gihe imibare ikomeje kwiyongera, birasaba ubufatanye bw’inzego zose—leta, abaturage n’abaganga—kugira ngo hakumirwe iyi ndwara ishobora kwirindwa ariko igakomeza guhitana ubuzima bw’abatabashije kugera ku buvuzi ku gihe.
U Burusiya na Ukraine byahererekanyije imirambo y’ingabo z’abaguiye mu ntambara ibi bihugu bimaze imyaka ine bihanganyemo.
Ukraine yahawe imirambo 1000 y’abasirikare bayo baguye mu Burusiya, mu gihe u Burusiya bwo bwakiriye imirambo 41 y’abasirikare bayo baguye ku rugamba.
Igikorwa nk’iki cyaherukaga kuba muri Gashyantare 2026, cyagizwemo uruhare n’Umuryango Mpuzamahanga Utabara Imbabare, cyabaye muri Gashyantare, mu gihe mu ntangiriro za Werurwe 2026, u Burusiya na Ukraine byacyuye imfungwa z’intambara 300.
Imibare y’igisirikare cya Ukraine yagaragaje ko abasirike 1.307.540 b’u Burusiya bamaze kugwa mu ntambara bahanganyemo na Ukraine yatangiye muri Gashyantare 2022.
Iyi raporo yashyizwe hanze kuri uyu wa 9 Mata 2026, ikaba inagaragaza ko u Burusiya bwatakaje ibifaru 11.847, imodoka z’imitamenwa 24.370, kajugujugu 350 na drone 255.539, ubwato 33, imodoka za gisirikare n’izitwara amavuta 88.332, Intwaro z’ubwirinzi bw’ikirere 39.689, na submarine 2.
Perezida wa Ukraine, Volodymr Zelensky aheruka kubwira France TV muri Gashyantare ko abasirikare ba Ukraine 55.000 ari bo bamaze kugwa muri iyi ntambara.
Muri Mutarama 2026, imibare yakozwe na CSIS yagaragaje ko Ukraine yagize inkomere hagati ya 500.000 – 600.000 kuva muri Gashyantare 2022 ugera mu Ukuboza 2025. Hagati ya 100.000 – 140.000 babarurwa nk’abaguye ku rugamba.
U Burusiya bwatanze imirambo 1000 y’abasirikare ba Ukraine baguye ku rugamba
Mu gihe intambara ihanganishije Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Iran na Israel ikomeje gufata indi ntera, Minisitiri w’Intebe wa Israel yatangaje ko igihugu cya Lebanon kitari mu masezerano y’agahenge k’iminsi 14 aherutse kumvikanywaho hagati ya Amerika na Iran. Ibi byatumye habaho urujijo n’impaka ku rwego mpuzamahanga, ndetse n’ubwoba ko intambara ishobora gukomeza kwaguka aho kugabanuka.
Aya masezerano y’agahenge yari agamije kugabanya ubushyamirane hagati ya Amerika na Iran, nyuma y’imirwano ikaze yari imaze iminsi igaragara mu karere ka Moyen-Orient. Nyamara, Israel yo yatangaje ko ibikorwa byayo bya gisirikare muri Lebanon bikomeje, cyane cyane bigamije guhangana n’umutwe wa Hezbollah ushyigikiwe na Iran.
Mu magambo yatangajwe n’ubuyobozi bwa Israel, bashimangiye ko nubwo bashyigikiye icyemezo cya Amerika cyo guhagarika imirwano na Iran by’agateganyo, ibyo ntibireba ibikorwa byabo muri Lebanon. Ibi byahise bituma igisirikare cya Israel gikomeza ibitero bikomeye muri icyo gihugu, byibasira cyane cyane umurwa mukuru Beirut n’utundi duce dutuwe n’abaturage benshi.
Ku rundi ruhande, Iran n’ibihugu bimwe byari byagize uruhare mu biganiro by’amahoro, byavuze ko byumvaga Lebanon nayo iri mu masezerano y’agahenge. Ibi byerekana ko hari ukutumvikana gukomeye ku bijyanye n’ibikubiye muri ayo masezerano, ibintu bishobora gutuma ayo masezerano adakomeza cyangwa agasenyuka burundu.
Hagati aho, imibare y’abahitanywe n’iyi ntambara iragenda yiyongera ku buryo buteye impungenge. Ubuyobozi bwa Iran bwatangaje ko abantu 2,076 bamaze kwicwa naho abarenga 26,500 bakomeretse kuva ibitero bya Amerika na Israel byatangira. Iyi mibare igaragaza ubukana bw’iyi ntambara n’ingaruka zikomeye igira ku baturage basanzwe.
Si muri Iran gusa ibintu bimeze nabi, kuko no muri Lebanon ibikorwa bya gisirikare bya Israel byahitanye abantu benshi mu minsi mike ishize. Raporo zitandukanye zigaragaza ko abantu barenga 250 bishwe mu munsi umwe gusa, abandi barenga 1,000 bagakomereka, mu bitero byibasiye ahantu hatuwe cyane.
Umuryango w’Abibumbye (UN) nawo wagaragaje impungenge zikomeye kuri ibi bikorwa, uvuga ko imibare y’abapfa n’abakomereka “iteye ubwoba,” kandi usaba ko hakorwa iperereza ku byaha bishobora kuba byibasiye uburenganzira bwa muntu n’amategeko mpuzamahanga agenga intambara.
Nubwo hari icyizere cy’uko agahenge k’iminsi 14 gashobora gutuma ibiganiro by’amahoro bitangira, ibikorwa bya gisirikare bikomeje muri Lebanon bishobora gukoma mu nkokora izo mbaraga. Ibihugu byinshi byo ku mugabane w’u Burayi byasabye ko agahenge kagurwa kakagera no kuri Lebanon, mu rwego rwo kurengera ubuzima bw’abasivili no gukumira ko intambara irushaho gukwira mu karere.
Muri rusange, iyi ntambara ikomeje kwerekana isura igoye cyane, aho impande zitandukanye zifite inyungu n’imyumvire itandukanye ku mahoro. Mu gihe Israel ikomeje ibikorwa byayo muri Lebanon, Iran nayo ikomeje kugaragaza ko ishobora kwihimura, ibintu bishobora gutuma aka karere karushaho kuba indiri y’intambara ikomeye.
Al Jazeera journalist Mohammed Wishah was killed in a drone strike carried out by Israeli forces targeting the car he was traveling in within the Gaza Strip. His death has once again raised serious concerns about the safety of journalists operating in conflict zones, as well as the growing humanitarian impact on civilians and media personnel in the region.
According to officials from Al Jazeera, Mohammed Wishah was performing his routine reporting duties, covering the effects of ongoing hostilities between Israel and armed groups in Gaza. While traveling in his vehicle, a drone fired a missile that struck him directly, killing him instantly, while others in the car were seriously injured.
His death has been met with deep sorrow across the international journalism community, particularly among reporters who work in war zones where their daily operations carry extreme risk. Global organizations that protect press freedom have called for an independent investigation into the strike to determine whether international humanitarian laws were violated.
This incident comes amid a recently announced 14-day ceasefire between the United States and Iran. However, emerging reports indicate that the ceasefire has not been fully respected, especially in Gaza and Lebanon, where Israeli military operations continue. Iranian media have condemned Israel’s actions, describing them as a “breach” of the ceasefire agreement.
In a related development, Iranian outlets released a map highlighting the strategic Strait of Hormuz, emphasizing its critical role in global oil trade. The Strait of Hormuz is a key waterway through which a significant portion of the world’s oil shipments pass, making it a potential focal point for regional tensions and strategic leverage.
Analysts suggest that releasing the Hormuz map may serve as a political message, signaling that Iran has the capability to disrupt global oil trade if its interests are threatened, while Israeli strikes continue to target Iranian-backed groups. Such moves could pressure international actors to intervene and push for a more comprehensive and lasting ceasefire.
On the other hand, Israel has not commented directly on the death of Mohammed Wishah, but has reiterated that its military operations aim to counter armed groups operating in Gaza. This stance has drawn international criticism, with human rights organizations pointing out that military actions often affect civilians and non-combatants, including journalists.
The killing of Mohammed Wishah underscores the ongoing dangers faced by media workers in conflict zones. Reports show that the number of journalists killed in war-torn areas has risen sharply in recent years, particularly in the Middle East, highlighting the severe risks involved in frontline reporting.
Overall, this incident illustrates the complex and escalating nature of the conflict involving Israel, Iran, and affiliated groups. Civilians and journalists continue to bear the brunt of hostilities, and the pursuit of lasting peace remains a difficult and uncertain journey. While international calls for dialogue and ceasefires persist, events like the drone strike on Mohammed Wishah demonstrate how fragile the path to peace remains.
Perezida Kagame yakiriye Dani Dayan kuri uyu wa 8 Mata 2026 nk’uko Ibiro by’Umukuru w’Igihugu, Village Urugwiro byabitangaje.
Mu itangazo Village Irugwiro yashyize ku mbuga nkoranyambaga yagize ati “Ibiganiro byabo byibanze ku mumaro wo kwibuka mu kongera kubaka no kunga ibihugu nyuma ya Jenoside n’uburyo bigira uruhare rukomeye mu kurwanya abahakana Jenoside.”
Dani Dayan ari mu Rwanda aho yitabiriye Igikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 cyabaye ku rwego rw’Isi ku wa 7 Mata 2026.
Yanitabiriye kandi Inama Mpuzamahanga ku kurwanya Jenoside yabereye muri Intare Arena i Rusoro mu Karere ka Gasabo kuri uyu wa 8 Mata 2026.
Iyi nama yitabiriwe n’abayobozi batandukanye ku rwego rw’Isi, Dani Dayan yagitanzemo ikiganiro aho yavuze ko Jenoside isiga ibikomere bitajya bishira ariko igasiga n’inshingano zo kwibuka mu rwego rwo gusigasira ayo mateka.
Yanagaragaje kandi ko hakwiye gukorwa ibishoboka byose kugira ngo hatazagira abantu bongera gutereranwa mu gihe bugarijwe.
Muri iyi nama Minisitiri w’Ubumwe bw’Abanyarwanda n’Inshingano Mboneragihugu, Dr. Bizimana Jean Damascène, yashimangiye ko Jenoside yakorewe Abatutsi ifite umwihariko aho umugore wa mbere ku Isi wahamijwe ibyaha bya Jenoside ari Umunyarwandakazi Pauline Nyiramasuhuko wari Minisitiri w’Iterambere ry’Umuryango.
Yagaragaje ko bibabaje kubona mu bihugu byo muri Afurika nta na kimwe kiraburanisha abakoze Jenoside yakorewe Abatutsi babyihishemo.
Ati “Kugeza uyu munsi, nyuma y’imyaka 32, nta gihugu na kimwe cyo muri Afurika cyari cyacira urubanza ku butaka bwacyo umuntu n’umwe wagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu gihe hari impapuro mpuzamahanga zo kubata muri yombi nyinshi zoherejwe n’u Rwanda mu bihugu bitandukanye.”
Dani Dayan kandi aherutse kugira inama u Rwanda aho yarusabye kubika ubuhamya bwinshi bw’abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, kuko ari bwo buzifashishwa mu guhangana n’abahakana ndetse n’abayipfobya mu bihe bizaza.
Ibi yabivuze ku wa 3 Mata 2026, ubwo yasuraga Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali ruri ku Gisozi akanunamira abarenga ibihumbi 250 barushyinguwemo.
Dani Dayan yagaragaje ko kugira urwibutso ari byiza ariko hakwiye no kubikwa ubuhamya bwinshi kugira ngo urubyiruko ruzabone icyo rwifashisha mu guhangana n’abapfobya mu gihe ababibonye bazaba batakiriho.
Ati “Twe abantu babonye Jenoside yakorewe Abayahudi barakuze cyane abandi barapfuye. Usanga nta bantu benshi bahari bo kubwira urubyiruko rwacu amateka nk’abantu bari bahari.”
Yarakomeje ati “Ubu akazi kacu gasa n’agakomeye ariko ni ingenzi kubika ubuhamya bw’abarokotse. U Rwanda na rwo ruzagera aho ruhura n’icyo kibazo, ariko nk’uko twabikoze mu myaka myinshi ishize tuzakomeza gufatanya n’Urwibutso rwa Kigali mu kwigisha, no mu bindi bikorwa byose byo kwibuka.”
Uwibutso rwa Yad Vashem, Dani Dayan ayobora ruherereye i Yeruzalemu. Abayahudi barenga miliyoni esheshatu ni bo bibukwa muri uru rwibutso. Muri abo, abazwi neza amazina yabo ni miliyoni 4,8 mu gihe abandi batazwi.
Bishwe hagati ya 1941 na 1945, ubwo Abayahudi bari batuye mu bihugu by’u Burayi cyane mu Budage, bishwe bazizwa abo bari bo, bikozwe n’Ubutegetsi bw’Aba-Nazi bwari buyobowe na Adolf Hitler.
Kagame, a réaffirmé avec force que l’histoire du Rwanda constitue une vérité indéniable qui ne saurait être altérée, tout en insistant sur le fait que les tragédies du passé ne se reproduiront jamais. Cette déclaration a été faite ce 7 avril 2026, lors du lancement officiel de la 32ᵉ commémoration du Génocide contre les Tutsi de 1994, en présence de la Première Dame Jeannette Kagame.
La cérémonie s’est tenue au Mémorial du génocide de Kigali, situé à Gisozi, un lieu hautement symbolique où reposent plus de 259 000 victimes. Comme le veut la tradition, le Président et son épouse ont déposé des gerbes de fleurs sur les fosses communes avant d’observer un moment de recueillement en hommage aux victimes innocentes. L’événement a également été marqué par l’allumage de la flamme du souvenir, appelée « flamme de l’espoir », qui brûlera pendant 100 jours, en écho à la durée du génocide.
Dans son discours, le Président Kagame a insisté sur la résilience du peuple rwandais et la transformation profonde qu’a connue le pays depuis 1994. Il a déclaré que le Rwanda d’aujourd’hui ne peut plus être anéanti comme par le passé. Selon lui, « un pays ne peut pas mourir deux fois », soulignant ainsi la détermination collective des Rwandais à défendre leur nation et à empêcher toute répétition de telles atrocités. Ce message fort s’adresse aussi bien aux générations actuelles qu’aux futures, en rappelant que la protection de la vie humaine est une responsabilité partagée.
Le Chef de l’État a également dénoncé les tentatives persistantes de négation et de minimisation du génocide. Il a affirmé que les faits historiques sont établis et incontestables, et que toute tentative de les déformer constitue un effort vain face à la vérité. Pour lui, ceux qui cherchent à manipuler l’histoire se heurtent à une réalité solide, fondée sur des témoignages, des preuves et la mémoire collective du peuple rwandais.
Par ailleurs, Paul Kagame a mis en avant l’importance fondamentale du devoir de mémoire. Il a expliqué que la commémoration annuelle joue un rôle crucial dans la lutte contre les divisions et dans la consolidation de l’unité nationale. Selon lui, se souvenir permet non seulement d’honorer les victimes, mais aussi de tirer des leçons du passé afin de construire une société fondée sur la cohésion, la solidarité et le respect mutuel. Il a rendu un hommage particulier aux survivants, qu’il considère comme une source d’inspiration et de force morale pour toute la nation.
Le Président a tenu à rassurer ces survivants en affirmant qu’ils ne sont pas seuls, et que la nation entière reste engagée à leurs côtés. Il a également souligné que chaque citoyen rwandais a un rôle à jouer dans la reconstruction du pays, insistant sur la responsabilité collective dans la préservation des acquis et la promotion de la paix.
Abordant la question de la sécurité, il a salué le professionnalisme et les valeurs des forces armées rwandaises, qu’il considère comme le fruit des leçons tirées de l’histoire douloureuse du pays. Il a noté que ces forces continuent de se distinguer, tant au niveau national qu’international, notamment dans les missions de maintien de la paix. Il a également affirmé qu’aucune critique ou sanction extérieure ne saurait entacher leur réputation, compte tenu de leur intégrité et de leur efficacité.
De son côté, le Ministre de l’Unité nationale et de l’Engagement civique, Jean-Damascène Bizimana, a rappelé que le génocide contre les Tutsi était planifié et exécuté de manière systématique, tout en soulignant l’inaction de la communauté internationale malgré les signes avant-coureurs. Il a également exprimé des préoccupations concernant des situations similaires observées dans l’est de la République démocratique du Congo, où certains groupes armés continuent de propager l’insécurité.
Le 7 avril marque ainsi une journée de mémoire à l’échelle mondiale, dédiée au souvenir des plus d’un million de victimes tuées en seulement cent jours. Des données issues d’un recensement réalisé entre 2000 et 2002 indiquent que 1 074 017 Tutsi ont été massacrés, soit une moyenne de plus de 10 000 personnes par jour.
La 32ᵉ commémoration se poursuivra pendant 100 jours, période durant laquelle les Rwandais, au pays et dans la diaspora, continueront de se recueillir, de témoigner et de réaffirmer leur engagement : celui de ne jamais oublier et de veiller à ce que le génocide ne se reproduise plus jamais. By:Florence Uwamaliya
Iyo nyandiko igira iti: “Hirya no hino ku isi, no mu myaka ibihumbi ishize, abagore babyaraga bisanzuye bari mu buryo bumwe cyangwa ubundi butuma umubiri uba ugororotse cyangwa basutamye. Uko baba baturuka ku bwoko cyangwa umuco uwo ari wo wose… uburyo bwo kubyara uhagaze cyangwa wicaye ni bwo bwari busanzwe.”
Balaskas avuga ko abagore benshi bo mu bihugu byateye imbere nyuma yo kwaduka kw’inganda bajyanwa mu bitaro bakaryamishwa igihe babyara.
Ati: “Ubu buryo nta shingiro bufite, butuma kubyara birushaho kugorana no guhenda bitari ngombwa, bugahindura igikorwa gisanzwe kikaba nk’igikorwa cy’ubuvuzi, kandi umugore uri kubyara akaba umurwayi utagira icyo yifatira.”
N’abandi bahanga barabyemera. Hannah Dahlen, umwarimu w’ububyaza muri Western Sydney University muri Australia, mu 2013 yanditse ko kubyarira uryamye ugaramye ari “ikintu kije vuba mu mateka”.
Gutwita ‘nk’uburwayi’
Mu myaka 300 kugeza kuri 400 ishize ni bwo abagore batangiye kubyara baryamiye umugongo (bagaramye). Ibyo babikesha Umufaransa witwa François Mauriceau.
Yavugaga ko kuryama gutyo byorohera umugore utwite kandi bikorohera umuganga w’umugabo umubyaza (muri icyo gihe hari hatangiye gukurwaho umuco wo gukoresha ababyaza b’abagore gusa, hagakoreshwa n’abagabo).
Mauriceau yabonaga gutwita nk’uburwayi.
Mu gitabo cye cyo mu 1668 cyitwa The Diseases of Women with Child and in Child-Bed, Mauriceau yanditse ati: “Icyiza kandi gifite umutekano ni uko umugore abyara ari ku gitanda, kugira ngo hirindwe ikibazo no kuvunika yakuramo nyuma.”
Ariko bamwe mu bashakashatsi bavuga ko impinduka y’ubu buryo bwo kubyara ishobora kuba yaratewe n’undi Mufaransa nawe wabayeho mu gihe kimwe na Mauriceau – Umwami Louis XIV.
Lauren Dundes, umwarimu mu bijyanye n’imibanire n’abandi (sociologie) muri McDaniel College muri Maryland muri Amerika, yanditse mu bushakashatsi bwe bwo mu 1987 ku mateka y’uburyo bwo kubyara.
Yagize ati: “Kubera ko bivugwa ko Louis XIV yakundaga kureba abagore babyara, yarakazwaga n’uko atabonaga neza uko bigenze igihe babyariraga ku ntebe zabugenewe, bityo ashyigikira uburyo bushya bwo kubyara baryamye bagaramye.”
Igisobanuro cy’ifoto k’,ubushakashatsi bwo mu 2011 bwerekanye ko abagore babyariraga mu bigo byabugenewe byo kubyariramo bari bafite amahirwe menshi cyane yo kubyara bahagaze
Yongeyeho ati: “Ntawe uzi neza uko icyemezo cy’umwami cyagize ingaruka, ariko imyitwarire y’abami n’abanyacyubahiro igomba kuba yaragize ingaruka ku baturage. Kuba Louis XIV yarifuzaga izo mpinduka byahuriranye n’igihe uburyo bwo kubyara bwahindukaga, kandi bishobora kuba byarabigizemo uruhare.”
Tutitaye ku buryo kuryama umubyeyi agaramye byaje, ukuri ni uko bwakomeje gukoreshwa kandi bwagize ingaruka mbi ku buryo abagore babyaramo.
Janet Balaskas agira ati: “Kubyara byahindutse ikintu kiyoborwa n’ibigo by’ubuvuzi, ku rwego uburyo bwo kubyarira mu rugo – bushobora gufasha benshi bifuza kubyara mu buryo busanzwe – bugenda bucika.”
Byemejwe na siyanse
Impamvu nyamukuru abagore bamaze imyaka ibihumbi babyara bahagaze cyangwa bapfuamye ni imwe: rukurizi. Umwana agomba kunyura mu nzira yo kuvukiramo amanuka, kandi ingufu za rukuruzi zifasha cyane muri icyo gikorwa.
Byagaragaye ko iyo abagore baretswe ubwabo mu gihe cyo kubyara, akenshi bunama bagana imbere mu igihe babyara, ntibagana inyuma , bakaza gasutama, bakishingikiriza ku maboko n’amavi, cyangwa bakishingikiriza ku gikoresho gito nk’intebe.
Ubushakashatsi bwo mu 2013 bwarebye inyigo 25 zirimo abagore barenga 5,200, bwagaragaje ko abagore babyaye bahagaze cyangwa bapfukamye aho kuryama ku gitanda bagize inyungu nyinshi zirimo:
Kugabanuka kw’ibyago byo kubagwa (Cesarienne),
Ntibapfa gukoresha ikinya cya epidural
No kugabanuka kw’ibyago ko impinja zabo zijyanwa mu ishami ryita ku bana bavukanye ibibazo
Ubwo bushakashatsi ariko bwavuze ko hagikenewe izindi nyigo ku bagore bafite ibyago byinshi byo kuhazaharira, kuko hari inyigo zimwe zagaragaje ko kubyara muri ziriya ‘positions’ bishobora kongera ingano y’amaraso asohoka.
Hannah Dahlen yagize ati: “Kujya ku bise uhagaze no kubyara uhagaze bifitiye akamaro umubyeyi n’umwana.”
Byagaragaye kandi ko kubyara uhagaze bigabanya igihe umugore amara ku bise.
Kugabanuka ko kongerwa mu gihe ubyara (episiotomie)
No gufasha umwana kubona umwuka uhagije mu nda ya nyina, kuko nyababyeyi iba idatsikamiye imitsi minini y’amaraso
Mu 2011, Dahlen na bagenzi be bakoze ubushakashatsi ku bagore babyaraga kugira ngo barebe niba aho babyarira hagira ingaruka ku buryo babyaramo.
Bagereranyije: ibigo byabugenewe byo kubyariramo, bifite imipira, intebe zo kubyariraho n’ibindi bikoresho, n’amavuriro asanzwe aho umugore abyararira gusa ku gitanda.
Basanze 82% by’abagore bari muri ibyo bigo byabugenewe barabyariye muri ‘position’ igororotse ukurikije uko aho babyarira hateguye, mu gihe mu mavuriro asanzwe ari 25% gusa.
Igisobanuro cy’ifoto, k’umuco wo kubyara umubyeyi agaramye wadutse mu myaka ya 1600, ariko abagore benshi bagenda babona ko utaboroheye
Amabwiriza y’Ikigo cy’Ubwongereza kitwa ‘National Institute for Health and Care Excellence (Nice) ‘ avuga ko abagore bari kubyara “bagomba kubuzwa kuryama ku mugongo cyangwa igice cy’umugongo mu gihe cya nyuma cyo kubyara, ahubwo bagashishikarizwa kwifata mu buryo ubwo ari bwo bwose bumva buboroheye.”
Nk’ibisanzwe, ubumenyi ni ingenzi. Iyo abagore basobanukiwe amahitamo bafite mu kubyara, barushaho kwisanzura mu guhitamo uburyo bubabereye.
Eileen Hutton, wahoze ari umubyaza akaba ubu yigisha muri McMaster University muri Canada, agira ati: “Kwigisha abantu ku mahitamo yo kubyara bizahora bifite akamaro.”
Yongeraho ati: “Iyo urebye uburyo kubyara byerekanwa mu bitabo, kuri televiziyo no muri filimi, uhita ubona ko akenshi bitagaragazwa uko biri. Gutanga andi makuru atanga ishusho nyayo byafasha cyane.”
Perezida Paul Kagame na Madamu Jeannette Kagame batangije ibikorwa byo Kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, bacana urumuri rw’icyizere rwerekana ahazaza h’Abanyarwanda.
Uyu muhango wabereye ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Kigali ku Gisozi ruruhukiyemo imibiri ibihumbi 259 yakuwe mu Turere twa Gasabo, Kicukiro na Nyarugenge mu Mujyi wa Kigali.
Tariki ya 7 Mata ni Umunsi Mpuzamahanga ngarukamwaka Isi yose yibukaho Jenoside yakorewe Abatutsi yahitanye abasaga miliyoni mu mezi atatu gusa.
Mbere yo gucana urumuri rw’icyizere ruzamara iminsi 100, Perezida Kagame na Madamu Jeannette Kagame babanje gushyira indabo ku mva rusange ndetse banunamira imibiri y’inzirakarengane za Jenoside yakorewe Abatutsi ishyinguye ku Gisozi.
Mu banyacyubahiro bawitabiriye harimo uhagarariye Abadipolomate mu Rwanda n’abahagarariye imiryango y’abarokotse Jenoside irimo IBUKA, AVEGA Agahozo na AERG.
Minisitiri w’Ubumwe bw’Abanyarwanda n’Uburere Mboneragihugu, Dr Bizimana Jean Damascène, yavuze ko Jenoside yakorewe Abatutsi yateguwe ikanashyirwa mu bikorwa ariko umuryango mpuzamahanga ntacyo wakoze ngo ihagarikwe.
Yavuze ko ibihugu bigize Loni ntacyo byakoze mu kuyikumira no kuyihagarika. Yavuze ko n’Umuryango w’Afurika yunze Ubumwe, bemeye ko ntacyo wakoze, kuko ngo “abayobozi babuze ubushake, amahanga agatererana u Rwanda”.
Yavuze kandi ko bihugu birimo Leta Zunze Ubumwe za Amerika byasabye imbabazi, byemera uruhare rwabyo muri Jenoside. Ibindi birimo u Bubiligi ndetse n’u Bufaransa.
Ibarura ryakozwe na Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu mu 2000 rikamara imyaka ibiri (2000-2002), ryagaraje ko abatutsi 1.074.017 bishwe mu gihe cy’iminsi ijana kuva muri Mata 1994.
Iyo hakozwe isesengura ry’iyi mibare, bigaragara ko buri munsi hicwaga ibihumbi icumi na mirongo irindwi na bane 10.074.
Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) wifatanyije n’Isi kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda muri Mata 1994, wiyemeza kurwanya ibirimo imvugo z’urwango zikomeje kwiyongera mu kwirinda ko ibyabaye mu Rwanda byagira ahandi biba.
Abayobozi batandukanye, abahagarariye ibihugu byabo n’abarokotse Jenoside bahuriye ku cyicaro gikuru cya AU, i Addis Ababa muri Ethiopia mu muhango wo kwibuka no kunamira Abatutsi barenga miliyoni bishwe muri Jenoside. Byabaye kuri uyu wa Kabiri tariki 7 Mata 2026.
Uyu muhango waranzwe n’urugendo rwo kwibuka, gucana urumuri rw’icyizere no kumurika urwibutso koranabuhanga rujyanye no kubahiriza uburenganzira bwa muntu.
Komiseri wa AU ushinzwe Politiki, Amahoro n’Umutekano, Bankole Adeoye, yavuze ko uyu munsi wibutsa Abanyafurika ko basangiye inshingano zo guharanira ko ibyabaye bitazasubira ukundi.
Ati “Uyu munsi twifatanyije na Guverinoma n’abaturage beza b’u Rwanda mu guha icyubahiro abarenga miliyoni bishwe. Turi kumwe ndetse gushimangira ubutumwa bumwe ‘Ntibizongere ukundi.”
Intumwa ya AU ishinzwe kurwanya Jenoside, Adama Dieng, yasabye ko hashyirwa imbaraga mu kurwanya ko ibyabaye mu Rwanda bitasubira ukundi.
Ati “Tugomba gushimangira ubushake bwacu bwo guharanira ubutabera, kongera ingufu mu nshingano duhuriyeho kugira ngo twirinde ko ubu bwicanyi ndengakamere bwazasubira.”
Intumwa yihariye ya Loni muri AU, Parfait Onanga Anyanga yashimye ikoranabuhanga rikoreshwa mu gusigasira amateka no kwibuka.
Ati “Guhuriza ku ikoranabuhanga urwibutso rw’uburenganzira bwa muntu ni uburyo bwiza bwo kurwanya Jenoside. Loni yifatanyije na AU.”
Perezida wa Komisiyo ya AU, Mahmoud Ali Youssouf,, yagize ati “Turibuka miliyoni irenga y’abishwe kubera urwango, kutita ku bantu no kudashyira mu gaciro ngo abantu bagire icyo bakora. Kwibuka si uguheranwa n’agahinda ni igihe cyo guharanira ukuri, kubazwa inshingano no kuba maso.”
Uyu muyobozi yavuze ko Afurika igomba kwimakaza ibikorwa byo guharanira ko ibyabaye bitazasubira ukundi, imvugo z’urwango n’amacakubiri bikomeje gufata indi ntera bigakumirwa abantu bakunga ubumwe.
Umuyobozi wa Komisiyo y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU), Mahmoud Ali Youssouf, yayoboye igikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi
Abitabiriye urugendo rwo kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 i Addis Ababa muri Ethiopia
Kuri uyu wa 7 Mata 2026, u Rwanda rwifatanyije n’Isi kwizihiza Umunsi Mpuzamahanga wahariwe kuzirikana Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, mu guha icyubahiro abasaga miliyoni bishwe mu gihe cy’Iminsi 100 gusa. Uyu munsi kandi, haratangira icyumweru cy’Icyunamo n’iminsi 100 yo Kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Ubutumwa bwa Guverinoma y’u Rwanda buragira buti: “Uyu munsi, Abanyarwanda n’Isi yose turibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Hatangiye kandi Icyumweru cy’Icyunamo ku rwego rw’Igihugu n’iminsi 100 y’ibikorwa byo Kwibuka.”
Mu myaka 32, u Rwanda ntirwahwemye kwibuka ariko runaharanira iterambere rishingiye ku bumwe n’ubudaheranwa bw’Abanyarwanda. Iryo terambere rishingiye ku butwari bw’abagabo n’abagore batanze ikiguzi kiruta ibindi byose, aho bahagaritse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 bagashinga umusingi w’ubumwe, kwigira no gukomeza kwiyubaka.
Umuryango RPF Inkotanyi watanze ubutumwa usaba Abanyarwanda kurushaho gushimangira ubumwe no kwamagana ingengabitekerezo ya Jenoside. Ubwo butumwa buragira buti: “Mu gihe twibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, Umuryango FPR Inkotanyi wifatanyije n’Abanyarwanda bose, by’umwihariko abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Kwibuka bitubere umwanya wo kurushaho gushimangira ubumwe bw’Abanyarwanda no gukomeza kwamagana ingengabitekerezo ya Jenoside. Twibuke Twiyubaka.”
Ubutumwa bukomeje gutangwa n’inzego zitandukanye, bukangurira abantu bose kuzirikana inshingano bafite zo gusigasira ukuri, kubungabunga amateka no kwiyemeza guharanira ko ibyabaye muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 bitazongera kubaho.
Ibikorwa byo kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakoreww Abatutsi mu 1994 biratangirizwa ku mugaragaro ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Kigali ku Gisozi, aho Perezida wa Repubulika Paul Kagame acana Urumuri rw’Icyizere ruzamara iminsi 100 yo kwibuka.
Perezida Kagame kandi arunamira abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ashyira indabo ahashyinguye abasaga 250,000 baruhukiye ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Kigali. Ibyo bikorwa biraza gukurikirwa n’Urugendo rwo Kwibuka (Walk To Remember) ruhera ku Biro by’Akarere ka Gasabo rwerekeza kuri BK Arena.
Uyu munsi urasozwa n’Umugoroba wo Kwibuka ubera muri BK Arena ahatangirwa ibiganiro, ubuhamya n’ubutumwa bwo kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Mu Gihugu hose, ibikorwa byo kwibuka birakomereza ku nzibutso za Jenoside zateganyijwe ahashyirwa indabo ku nzibutso bigakurikirwa n’ibiganiro byateguwe na Minisiteri y’Ubumwe bw’Abanyarwanda n’Inshingano Mboneragihugu (MINUBUMWE).