Blog

  • U Rwanda rurashimwa nk’icyitegererezo mu gutegura amarushanwa y’amagare ku rwego rw’Isi

    U Rwanda rurashimwa nk’icyitegererezo mu gutegura amarushanwa y’amagare ku rwego rw’Isi

    Mu gihe amarushanwa y’Isi y’amagare yakomeje kubera mu Rwanda ku nshuro ya mbere muri Afurika, Perezida wa UCI yagaragaje ko yanyuzwe n’imyitegurire ndetse n’uburyo Kigali yagaragaje ubushobozi bwo kwakira amarushanwa mpuzamahanga akomeye.

    Mu kiganiro n’itangazamakuru, Perezida wa UCI yavuze ko kimwe mu by’ingenzi ari uko u Rwanda rwabaye icyitegererezo mu mitegurire, haba mu mikoranire n’ishyirahamwe ry’igihugu ndetse no mu mikorere y’abitabiriye. Yagize ati: “Twaje tutazi neza icyo dutegereje, ariko twasanze ibintu byose biteguwe neza. Abakinnyi n’amakipe baranyuzwe n’uko amarushanwa ateguwe, imihanda, umutekano ndetse n’imitangire ya serivisi byose biri ku rwego rwo hejuru.”

    Yongeyeho ko imiterere ya Kigali ndetse n’akarere k’u Rwanda bitanga amahirwe yo kwakira n’andi marushanwa mu bihe bizaza, harimo no gutekereza ku mikino y’amagare yo mu misozi (mountain bike).

    UCI ivuga kandi ko igiye gukomeza gushora imari mu guteza imbere amakipe y’abagore, binyuze mu kigo cy’Isi cy’amagare (World Cycling Center). U Rwanda rumaze gufungurwamo ishami (satellite), rukaba rumaze kwakira umukobwa umwe muri iyi gahunda. Perezida wa UCI yasobanuye ko iyi gahunda izafasha Afurika gutanga impano nshya, zikazazamurwa ku rwego rw’Isi.

    Ku bijyanye n’icyo bivuze ku iterambere ry’amagare mu Rwanda, Perezida wa UCI yavuze ko kuba Kigali yakiriye amarushanwa nk’aya ku rwego mpuzamahanga ari intambwe ikomeye: “Ndatekereza ko bizatanga umurage (legacy) mwiza, cyane cyane niba mu gihugu cyiyongera amarushanwa yo ku rwego rwo hejuru. Niba dushaka ko abakinnyi bacu bagera ku rwego rw’Isi, tugomba kugira amarushanwa ahoraho hano muri Afurika.”

    Abanyamakuru babajije ku mutekano w’abakinnyi mu marushanwa, Perezida wa UCI yavuze ko ari ingenzi gukomeza gushyira imbere ubwirinzi mu irushanwa ryose. Ati: “Ntabwo twakwemera ko abakinnyi barushanwa ahantu hadatekanye. Nubwo tugomba kubaha uburenganzira bwo kugaragaza imyigaragambyo, tugomba no kurinda umutekano w’abakinnyi.”

    Ikindi cyaganiriweho ni uburyo UCI izakomeza gushyira imbaraga mu gukorana na federasiyo z’igihugu ku rwego rwa Afurika, kuko usanga hari zimwe zidafite imiterere ikomeye mu buyobozi. UCI ivuga ko izakomeza gufasha mu rwego rwo kuzifasha kugira gahunda nyazo ziteza imbere umukino.

    Mu gusoza, Perezida wa UCI yemeje ko ishyirahamwe ry’amagare ku Isi riri kugena strategie nshya izagera nibura mu myaka ine iri imbere, hashingiwe ku byiza n’ibigomba kunozwa byagaragaye muri aya marushanwa yabereye mu Rwanda.

    By: Imena

  • UCI iraharanira umutekano w’abakinnyi no kurengera ibidukikije

    UCI iraharanira umutekano w’abakinnyi no kurengera ibidukikije

    Perezida w’Ishyirahamwe Mpuzamahanga ry’Umukino w’Amagare (UCI), David Lappartient, yashimangiye ko mu gihe udushya mu bikoresho by’amagare dukenewe kugira ngo siporo ikomeze gutera imbere, umutekano w’abakinnyi ndetse n’ubuziranenge bw’ibikoresho bigomba kuza ku isonga.

    Ikibazo cyavuzwe cyane ni ubujyakuzimu bw’amapine (rims). Inganda zimwe zasabaga ko byakwemererwa kugera kuri 80mm, nyamara UCI yemeje ko 65mm ari cyo gipimo ntarengwa ku masiganwa asanzwe. Lappartient yagize ati:

    “Niba ugerageje ipine rya 80mm mu gihe hari umuyaga ukomeye, rishobora kwinjira mu mukinnyi rikamwangiriza. Ni ibintu biteje akaga. Tugomba gushyiraho amategeko aharanira umutekano kuko amasiganwa agenda arushaho kwihuta. Mu myaka itanu ishize, umuvuduko wiyongereyeho hafi 1.8 km/h mu masiganwa manini.”

    Yasobanuye ko ubushakashatsi bwakorewe ku magare arenga 10,000 mu marushanwa akomeye nka Tour de France bwerekanye ko nta bakinnyi bakoreshaga amapine arenze 60mm, bigaragaza ko igipimo cya 65mm ari hejuru y’ibisanzwe.

    Mu rwego rwo kunoza ibiganiro, UCI yasinyanye amasezerano y’ubufatanye (MoU) n’Ishyirahamwe Mpuzamahanga ry’Inganda zikora ibikoresho by’imikino (WFSGI).

    Lappartient yagize ati: “Twemeranyije gusangira amakuru no kugirana ibiganiro byubaka. Ariko nasobanuye neza ko UCI itazigera ikoresha ubwo bufatanye ngo ihindure isoko. Kurushanwa hagati y’inganda zitandukanye ni byo bituma habaho udushya, kandi udushya ni umutima w’umukino w’amagare.”

    Maria Gonzalez, Umuyobozi Mukuru w’Ikigo EcoCycle Industries gikora ibikoresho by’amagare bishingiye ku kongera gukoresha ibyuma n’ibikoresho bitangiza ibidukikije, yashimye UCI ku bw’icyo cyerekezo gishya:

    “Turi mu rugendo rwo gukora amapine n’ibindi bikoresho bikoze mu bikoresho byongera gukoreshwa, bitangiza ibidukikije. Turifuza ko siporo y’amagare iba urugero mu kurwanya ihindagurika ry’ibihe. Ubuziranenge n’umutekano nibyo dukurikiza mbere na mbere, hanyuma tugashyira imbere kurengera ibidukikije.”

    Samuel Niyonkuru, umwe mu bakinnyi b’Umunyarwanda witabiriye amarushanwa y’Isi, yavuze ko ibyo UCI iri gukora ari inyungu ku bakinnyi bose:

    “Iyo dufite amapine n’amagare yizewe, tuba twizeye umutekano wacu. Noneho kuba inganda zitangiye gukora ibikoresho bidahumanya ikirere, biraduha ishema ryo kuba abakinnyi tubereye urugero mu kurengera ibidukikije. Ubu siporo yacu ntabwo ikiri iy’abakinnyi gusa, ahubwo ni inzira yo kubaka isi nziza.”

    Perezida wa UCI yasoje avuga ko amategeko agomba gutangwa hakiri kare kugira ngo inganda zibone igihe gihagije cyo gutegura ibikoresho bishya, kuko akenshi bitwara imyaka ibiri kugira ngo igikoresho gishyirwe ku isoko.

    “Intego yacu si ugutuma amasiganwa agenda buhoro, ahubwo ni ukugabanya umuvuduko wiyongera mu buryo budacontrolwa, kugira ngo dukomeze kurinda abakinnyi ariko nanone tugashyigikira udushya no kurengera ibidukikije,”

    Umwanditsi: Uwamaliya Florence

  • Kigali Showcases Global Cycling Potential, Says UCI President David Lappartient

    Kigali Showcases Global Cycling Potential, Says UCI President David Lappartient

    Speaking at the Road World Championships, UCI President David Lappartient expressed pride in how the first-ever UCI Road World Championships on African soil have unfolded in Kigali, Rwanda. He emphasized that this moment signals not just success for one country, but a turning point for cycling globally.

    President Lappartient noted how the women’s team based at the World Cycling Center is a priority, saying the program will offer female riders the chance to reach world-class levels and serve as role models. To support this, UCI has already opened a satellite centre in Rwanda, hosting its first recruit. He further revealed that their African strategy is ambitious, aiming to establish additional regional hubs possibly one in West Africa to discover and nurture talent locally and then elevate them to the highest levels.

    He also addressed the importance of partnering with national federations, recognizing that while desire and leadership are critical, some federations lack sufficient structure. “If you don’t organize properly with the national federations,” President Lappartient warned, “it will not work.”

    Answering a question from Rwandan media, he described the experience in Kigali so far as “perfectly organized,” praising not only the competitive setup but also the warmth of the people, the beauty of the courses, and the positive atmosphere. He spoke of seeing the “African spirit” in action and said many international visitors had their expectations exceeded.

    President Lappartient confirmed that UCI intends to return to Africa for future World Championships in multiple disciplines — whether road racing, mountain biking, or others — maintaining that many events beyond Europe are absolutely possible. He emphasized the aim of leaving a legacy in Rwanda: more races locally, greater opportunity for cyclists to compete without having to travel abroad constantly, and long-term development plans.

    On safety, he reaffirmed UCI’s commitment that no race should take place in an unsafe environment. He acknowledged the right to protest and freedom of expression, but made clear that protecting riders from risk — including protests or other disruptions — is non-negotiable.

    Finally, President Lappartient mentioned that UCI will roll out a strategic four-to-five-year plan after these championships, learning both from victories and what still needs improvement. He said realism will be central: “We won’t have hit every target,” he admitted, “but we will deliver.”

    By: Florence Uwamaliya 

  • Sleeping Naked: A Simple Habit With Big Health Benefits

    Sleeping Naked: A Simple Habit With Big Health Benefits

    For many, wearing flowers is a nightly ritual. Experts and health professionals agree: removing it before bed may be one of the easiest ways to improve your health. From better sleep and fertility to stronger relationships, sleeping naked isn’t just a comfort—it’s a science-backed lifestyle.

    “Your body naturally lowers its temperature as you prepare for sleep,” explains Dr. Emily Saunders, a sleep researcher at the University of Oxford. “Wearing dark or tight clothing stops this process, leading to a lighter, more restful sleep,” she says.

    When you sleep naked, your body can easily become cold. Studies show that people who sleep naked fall asleep faster and spend more time in deep sleep — a critical stage for recovery and memory consolidation. Skin care experts also emphasize the benefits for the skin. Nightwear often traps sweat and bacteria, creating a favorable environment for irritation. “Allowing the skin to breathe reduces irritation and improves blood circulation,” says Dr. Nathan Uwizeye, a dermatologist in Kigali.

    Perhaps one of the biggest factors in getting rid of pimples is fertility. For men, a cold night means fewer sperm A 2016 study published in the journal Human Reproduction found that men who slept naked or in ill-fitting underwear had 25% higher sperm counts than those who wore underwear at night. For women, fresh air reduces the risk of infection, which increases overall fertility.

    A more even body temperature at night also reduces cortisol, a stress hormone. That means sleeping naked can help you feel calmer, more focused, and more emotionally stable the next day.

    For couples, the benefits go beyond physical health. Skin-to-skin contact releases oxytocin, often called the “love hormone.” These drugs not only increase feelings of intimacy but also reduce stress and build trust.

    A study in the UK found that 57% of couples who slept naked described their relationship as ‘very happy,’ compared to just 48% of those who wore underwear. Relationship experts also estimate that couples who sleep naked have a 15-15% higher chance of getting pregnant within the first year — thanks to the increased sperm count and the increased intimacy.

    Unlike expensive supplements or medications, sleeping naked costs nothing. “It’s a great practice that anyone can try right away,” says Dr. Saunders. “You don’t need to buy equipment—just remove the barriers between your body and the other person.”

    Sleeping naked isn’t just about comfort—it’s a practice backed by science and powerful effects. From improving fertility to reducing stress, increasing intimacy, and getting more sleep, it can be one of the easiest ways to improve your sex life. day with great consequences.

    So tonight, instead of wearing panties again, consider quitting. Your body, your thoughts, and perhaps your relationship will grow.

    By: Uwamaliya Florence

  • Bugesera yanditse amateka mashya mu mukino w’amagare, ubwo Hatangizwaga umushinga “Home of Dreams”

    Bugesera yanditse amateka mashya mu mukino w’amagare, ubwo Hatangizwaga umushinga “Home of Dreams”

    Ku wa Gatatu, tariki ya 24 Nzeri 2025, mu Karere ka Bugesera hatangijwe ku mugaragaro umushinga udasanzwe wiswe “Home of Dreams”, ugamije kuzamura impano z’urubyiruko mu mukino w’amagare. Uyu mushinga watangijwe ku bufatanye bwa Winner Rwanda na Israel – Premier Tech cycling team, ukaba uherereye kuri Gasore Serge Foundation (GSF) Community Center.

    Umushinga wa “Home of Dreams” watekerejwe na Bwana Shaul Hatzir, Umuyobozi Mukuru wa Winner Rwanda, wasanze mu rubyiruko rw’u Rwanda harimo impano nyinshi zikeneye guhabwa amahirwe.

    Yagize ati:

    “Uyu mushinga si gahunda yo kwigisha gutwara igare gusa, ahubwo ni urufatiro rw’abazaba abakinnyi bakomeye ejo hazaza. Muri Winner Rwanda twemera gushora imari mu hazaza h’urubyiruko, tubaha ibikoresho n’amahirwe yo kugera ku nzozi zabo haba mu mikino cyangwa mu buzima busanzwe.”

    Uhagarariye ikipe ya Israel – Premier Tech, yashimangiye agaciro k’ubu bufatanye agira ati:

    “Twabonye ubushobozi bukomeye mu bana b’u Rwanda. ‘Home of Dreams’ ni intangiriro y’urugendo rwo kubahuza n’isi yose binyuze mu mikino. Intego yacu ni ukubaha ubunararibonye mpuzamahanga no kubereka ko nta nzozi zidashoboka.”

    Umwe mu rubyiruko rwo muri Bugesera rwitabiriye uyu muhango witwa Alice Uwamahoro w’imyaka 16,

    yagize ati:

    “Numvaga umukino w’amagare ari uwo kureba kuri televiziyo. Uyu munsi ndatangiye kuwukina ku buryo bugezweho, kandi mfite inzozi zo kuzahagararira u Rwanda. Ndashimira aba 

    Umushinga uzatanga:

    • Aho kwitoreza hugezweho,
    • Abarimu n’abatoza babigize umwuga,
    • Ibikoresho bigezweho mu mukino w’amagare,
    • N’inzira yo guhura n’amarushanwa mpuzamahanga binyuze ku bufatanye na Israel – Premier Tech.

    Mu muhango wo gufungura ku mugaragaro, hateguwe:

    • Isession y’urubyiruko kuri pump track,
    • Isiganwa rya BCT kuri race track, aho urubyiruko rwagaragaje impano zarwo.

    Uyu muhango witabiriwe n’abayobozi b’inzego z’ibanze, abahagarariye imiryango y’ubucuruzi n’abafatanyabikorwa, harimo n’intumwa za Winner Rwanda ndetse n’ikipe ya Israel – Premier Tech.

    Minisitiri wa Siporo. Nelly Mukazayire

    Minisitiri wa Siporo.Nelly Mukazayire yitabiriye iri siganwa, ahabwa ikaze  n’abana ndetse na bayobozi ,aho yabaye impanuro   Ku baba bitabiriye ayo marushwanwa agira Ati .” Siporo n’ubuzima.”

    Abasaba ko bakwiye kwitabira siporo ko ariho haturuka umunezero Wibyiza kandi ko aribwo mbaraga z’ubuzima

    Winner Rwanda, ikigo gifite uruhushya mu mikino y’amahirwe n’imikino ya casino, imaze kumenyekana mu gufasha iterambere ry’imikino mu Rwanda. Yagiye ishyigikira:

    • Ikipe ya Vision FC na Orion BBC,
    • Gukorana na Waka Gym mu bikorwa bya siporo ku minsi ya Car-Free Day,
    • Kuganiriza abafana no kubashimisha binyuze mu bikorwa by’imyidagaduro n’ibikorwa byo kwamamaza.

    Mu 2024, Winner Rwanda yahawe Karisimbi Service Excellence Award nk’ikigo cyitwaye neza mu mikino y’amahirwe. Nubwo itarasohora raporo yihariye ya CSR, ibikorwa byayo mu gufasha siporo, ubuzima n’imyidagaduro bikomeje kugaragaza uruhare rwayo mu iterambere ry’igihugu.

    Umushinga wa “Home of Dreams” uha urubyiruko rwo muri Bugesera icyizere cy’ejo hazaza. Ukoresheje siporo y’amagare, uratangira kuba urufatiro rw’abazaba intwari z’u Rwanda ku rwego mpuzamahanga, ukanaba umuyoboro w’impinduka nziza mu buzima bw’urubyiruko.

    Gasore Serge, washinze (GSF) Gasore Serge Foundation Community Center.

    By:Florence Uwamaliya 

  • Imbabura Zitangiza Ibidukikije, Inzira Nshya yo Kurengera Umwuka n’Ubuzima bw’Abaturage

    Imbabura Zitangiza Ibidukikije, Inzira Nshya yo Kurengera Umwuka n’Ubuzima bw’Abaturage

    Mu rugamba rwo kurengera ibidukikije no kugabanya ikoreshwa ry’amakara asanzwe yangiza amashyamba, hatangijwe imbabura zigezweho zitangiza ibidukikije zifasha mu gucana neza kandi zikoresha ibicanwa bike.

    Izi mbabura zifite umwihariko kuko zikoresha ingufu nkeya, ntizisohore imyuka myinshi yangiza ikirere, kandi zifasha abaguzi kuzigama amafaranga yagendaga ku makara. Abaturage bamaze kuzigerageza bavuga ko zabafashije mu mibereho ya buri munsi.

    Umwe mu baturage bo mu Karere ka Bugesera yagize ati:

    “Ubu ndacanira ku mbabura idasohora umwotsi mwinshi, kandi ikoresha amakara macye. Byatumye amafaranga nakoresheje mbere nyakoresha mu bindi by’ingenzi nko kugurira abana ibikoresho by’ishuri.”

    Ku ruhande rw’abashinzwe ibidukikije, bavuga ko izi mbabura ari igisubizo ku itwikwa ry’amashyamba no ku mwuka uhumanya abantu.

    Bwana  Pierre Nkurunziza,ugurisha imbabura  zitangiza Ibidukikije  yagize ati:

    “Izi mbabura  zaje, ari igisubizo gikomeye mu kurwanya ingaruka ziterwa n’ikoreshwa ry’amakara. Zifasha kugabanya gucika kw’amashyamba, kandi zigatuma umwuka duhumeka uba mwiza. Turasaba abaturage bose kuzitabira, kuko ari inzira yo kurengera ubuzima bwacu n’ahazaza h’igihugu.”

    Uretse kurengera ibidukikije, izi mbabura zinazamura ubukungu bw’abakora ibicanwa bishingiye ku mbuto z’urutoki, ibisigazwa by’ibigori n’ibindi, bityo bikongera imirimo mishya mu rubyiruko.

    Iyi gahunda ije ishimangira intego z’igihugu zo kurengera ibidukikije no guca burundu ikoreshwa ry’ingufu zisubirwamo mu buryo butangiza.

    By:Florence Uwamaliya

  • Imibare y’abana bavutse mu Rwanda hagati ya 1995–2024

    Imibare y’abana bavutse mu Rwanda hagati ya 1995–2024

    Mu Rwanda, imibare y’abana bavutse kuva mu 1995 kugera mu 2024 ikomeje kugaragaza isura nshya y’imibereho y’abaturage ndetse n’itegeko rishya rishyiraho uburyo bw’imiyoborere y’ivuka binyuze mu miryango n’inzego z’ibanze. Uko imibare y’abana igenda izamuka ku gitsina gore n’igitsina gabo, bigira ingaruka ku mibereho, uburezi, ubuzima ndetse n’iterambere ry’igihugu.

    Ibarurishamibare rya vuba ryerekana ko ku ivuka haboneka ikinyuranyo gito hagati y’abahungu n’abakobwa—mu 2023, abahungu 102 bavuka kuri buri bakobwa 100. Ni imibare ijyanye n’umurego w’imyaka yashize, aho kuva mu 2000 kugeza 2024, muri raporo zitandukanye za Vital Statistics, igipimo cyahoraga hagati ya 101–103 abahungu ku bakobwa.

    Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyarugenge  Murekatete Patricie 

    utanga serivisi z’irangamimerere buri munsi, avuga ko uburyo bwo kwandikisha abana bwahindutse cyane ugereranyije n’imyaka ya 1995, aho benshi batandikwaga ku gihe.

    Patricie yagize Ati:“Uyu munsi, umubyeyi abyara ahita ahabwa itike yo kwandikisha umwana bitarenze iminsi 30. Dutanga serivisi z’irangamimerere ku buryo bw’ikoranabuhanga, kandi ibi bituma imibare y’abana bavutse igaragara neza mu gihugu hose. Mu 1995, ababyeyi benshi batandikishaga abana ku gihe, ariko hagati ya 2015 na 2024, kwandikisha byazamutse hejuru ya 90%.”

    Avuga ko kwitabira kwandikisha abana bituma hamenyekana neza umubare w’abakobwa n’abahungu bavuka, bifasha igihugu gushyira mu bikorwa politiki nziza z’uburezi n’ubuzima.

    Mu bitaro bikunze kubyaza abana benshi harimo Kibagabaga Hospital, Kacyiru Hospital, ndetse na Muhima Hospital cyane cyane Muhima, izwi ko ari yo ibona ababyeyi benshi mu mujyi wa Kigali.

    Umuganga wo ku bitaro bya Muhima  ,Dr. Jackline  Ninsima Mukankubito avuga ko mu myaka ya vuba habaye impinduka zitangaje mu mibare y’abana bavuka bitewe no koroherezwa kwita ku babyeyi n’abana.

    Dr. Jackline  Ninsima Mukankubito  ukorera ku bitaro bya  Muhima  avuga ko Mu myaka 10 ishize, twabonaga hagati y’abana 20–30 ku munsi, ariko mu 2024, hari igihe twinjiza abana 40 ku munsi. Ku ivuka ry’abahungu baracyaza ku rugero  ruto ruri  hasi  y’abakobwa, ariko ntibitandukanye cyane. Ikindi cy’ingenzi, ubu ababyeyi benshi baza kubyara ku bitaro kurusha mubihe byo ha mbere, bigatuma imibare y’abana bavutse iboneka neza.”

    Yongeraho ko gahunda zo guteza imbere ubuzima bw’umubyeyi mbere yo kubyara, bagonba gutanga amaraso ,y’ ingoboka mu gihe cy’ubutabazi  byatumye umubare w’abana bavutse hafi wiyongera kandi ukaba wandikwa neza.

    Mu karere ka Rwamagana, aho gahunda yo kwandikisha ivuka rikorwa neza cyane, umubyeyi witwa Mukandayisenga Chantal avuga ko mu myaka yo hambere abantu batitabaga kwandikisha abana bitewe no kutamenya akamaro kabyo.

    Mukandayisenga  yagize Ati.”Ubu ndizera ko umwana wanjye akwiye kwandikwa, kuko bimufungurira inzira mu buzima  uburezi, ubuvuzi, no kubona ibyangombwa. Mu 2000, mama wanjye yambwiye ko abantu bashoboraga kumara amezi cyangwa imyaka batandikishije umwana. Ubu ntibishoboka; abajyanama b’ubuzima baradufasha.”

    Umukozi muri NISR mu ishami rya  pulation Statistics Uwamungu  Thhierry asobanura ko kuva mu 1995 kugera mu 2024, igihugu cyagiye gishyira imbaraga mu kubika neza amakuru y’ivuka.

    Thierry asobanura ko.“Mu Rwanda,ivuka ry”abana   hagati ya 1995–2024 ntiryigeze  rijya kure cyane. Nubwo dufite imyanya imwe y’amakuru yabuze cyane cyane mu myaka ya 1995–2005, raporo zacu zerekana ko hagati ya 2018–2024 igipimo kiri hagati ya 102–103 abahungu kuri 100 n’abakobwa. Ibi ni ibisanzwe mu mibereho y’abantu.”

    Yongeraho ko “CRVS (Civil Registration and Vital Statistics) ikomeje gutuma imibare igenda ishimangira ukuri ku byivuka. Ubu dufite raporo z’ibanga zigaragaza ko imibare y’abana bavutse ku mwaka izamuka bitewe n’izamuka ry’abaturage n’imibereho myiza y’imiryango.”

    Imibare y’abana bavutse ku gitsina hagati y’umwaka wa 1995 na 2024 ifite icyo ivuze ku byiciro bitandukanye:

    • Uburezi: Leta isabwa kwagura amashuri bitewe n’umubare munini w’abana.
    • Ubuzima: Imbaraga zashyizwe mu mibereho y’ababyeyi n’abana zishyira urwego rw’ubuzima ku mukoro ukomeye.
    • Gahunda z’uburinganire: Umubare ungana w’abakobwa n’abahungu bavuka ufasha kubaka gahunda z’uburinganire.
    • Imiyoborere: Irangamimerere ikomeye ituma igenamigambi rya leta riba ku rwego rwo hejuru.

    Guhera mu 1995 kugeza 2024, u Rwanda rwakoze intambwe ikomeye mu kumenya neza imibare y’abana bavutse ku mpande zombi, abahungu n’abakobwa. Nubwo hari impungenge mu gutanga amakuru mu myaka ya kera, ubu uburyo bwa CRVS, serivisi z’ubuzima zigezweho, n’ubwiyongere bw’imyumvire byatumye igihugu kibasha kubika neza aya makuru, bigafasha mu igenamigambi n’iterambere.

    ishingiro ry’ubuzima bw’igihugu. Iyo umwana yanditswe, igihugu kiba cyamwakiriye. Iyo imibare iboneka neza, igihugu kirategura neza ejo hazaza.

    By: Florence Uwamaliya 

  • U Rwanda rurasaba Isi gukunda igare no kurengera ibidukikije

    U Rwanda rurasaba Isi gukunda igare no kurengera ibidukikije

    Mu gihe u Rwanda rwitegura kwakira Igikombe cy’Isi mu gusiganwa ku magare (UCI Road World Championships 2025) kizabera i Kigali kuva ku itariki ya 21 kugeza ku ya 28 Nzeri 2025, haribazwa byinshi ku buryo iri siganwa rizasiga umurage mwiza, cyane cyane mu kurengera ibidukikije. U Rwanda ruzaba rubaye igihugu cya mbere cya Afurika cyakiriye iri siganwa rikomeye, bikaba umwanya mwiza wo guhuza siporo n’ubuzima burambye.

    Igare si umukino gusa, ahubwo ni n’uburyo bwo kugabanya imyuka ihumanya ikirere iterwa n’imodoka. Kigali iri mu mijyi ya Afurika ishyira imbere gahunda yo gukoresha amagare n’imihanda yihariye y’amagare mu rwego rwo kugabanya umuvundo w’imodoka no kurengera ikirere.

    Iri rushanwa rizagaragaza ko igare ari igikoresho cyoroshye cyatuma tugera ku “Gahunda y’Isi yo kugabanya imyuka ihumanya ikirere”, bikajyana n’icyerekezo cy’u Rwanda cyo kuba igihugu “kibungabunga ibidukikije, kidakoresha cyane ibikomoka kuri peteroli.”

    Mu gihe hategurwaga iri siganwa, Kigali yashyize imbaraga mu kunoza imihanda idatera imyuka myinshi, gushyiraho inzira z’amagare zifasha abaturage gukoresha igare nk’uburyo bwo gutwara ibintu bya buri munsi. Aha ni n’uburyo bwo gukangurira abaturage gutekereza ku buzima burambye no guhitamo uburyo butabangamira ikirere.

    Nk’uko byagarutsweho na Minisitiri wa Siporo, Nelly Mukazayire, igare si umukino gusa, ahubwo ni uburyo bwo kugira ubuzima buzira umuze no kurwanya indwara ziterwa no kudakora siporo. Yagize ati:

    “Kurengera ibidukikije bisaba ibikorwa byacu bya buri munsi. Iyo dufashe igare aho gufata imodoka, tuba dukora siporo, tukarwanya indwara, kandi tukanagabanya imyuka yangiza ikirere. Igikombe cy’Isi cy’amagare i Kigali kizadufasha gushyira imbere uyu muco ku isi yose.”

    Abana bato n’urubyiruko by’umwihariko bazahabwa umwanya wo kwigishwa uburyo igare ritari umukino gusa, ahubwo ari isoko y’ubuzima n’iterambere rirambye. Abana benshi bazitabira ibikorwa byateguwe nk’amasiganwa yihariye, ibiganiro ku kurengera ibidukikije ndetse n’uburyo bwo gukoresha igare mu mibereho ya buri munsi.

    Iri rushanwa rizaba ari umwanya wo kugaragaza ishusho nziza y’u Rwanda ku Isi yose, rugashimangira ko ari igihugu cyiteguye gufata iya mbere mu guteza imbere ubuzima burambye. U Rwanda ruzereka Isi ko siporo ishobora kuba igikoresho gikomeye mu rugamba rwo kurengera ibidukikije.

    Igikombe cy’Isi cy’amagare kizabera i Kigali si irushanwa gusa, ahubwo ni isomo rikomeye: ko siporo n’ibidukikije bigomba kugendana. Binyuze mu mukino w’amagare, u Rwanda ruratanga ubutumwa ku isi yose: “Kurengera ibidukikije si amahitamo, ni ejo hazaza hacu.”

    By: Florence Uwamaliya 

  • Abana n’abakuru bafatanyije mu myitozo itegura isiganwa ry’amagare rigiye kubera i Kigali

    Abana n’abakuru bafatanyije mu myitozo itegura isiganwa ry’amagare rigiye kubera i Kigali

    Uyu munsi umujyi wa Kigali wasusurukijwe n’isiganwa ry’amagare ryabereye mu mihanda yawo, ryitabiriwe n’abakinnyi b’amagare baturutse hirya no hino ndetse n’abafana batandukanye baje gushyigikira no kuryoherwa n’uyu mukino ukunzwe cyane mu Rwanda.

    Isiganwa ryari rigamije kwitegura no kwimenyereza aho u Rwanda ruzakira Igikombe cy’Isi cya UCI 2025, rikaba ryabereye mu byishimo byinshi no kwerekana imbaraga z’igihugu mu rwego rw’imikino.

    Minisitiri wa Siporo.Nelly Mukazayire yitabiriye iri siganwa, ahabwa ikaze n’abaturage benshi bari bateraniye ku mihanda yanyurwagamo n’abasiganwa. Mu ijambo rye, yashimye cyane abitabiriye bose—haba abana bato n’abakuze—ku bw’uruhare rwabo mu gushyigikira umukino w’amagare.

    Yagize ati:

    “Uyu munsi twese turi hano mu muhanda kugira ngo dukomeze kwimakaza umuco wo gukunda siporo, cyane cyane igare, rikaba n’umwe mu mikino izatuma u Rwanda ruzamura izina ryaryo ku rwego mpuzamahanga. Ndashimira cyane abana bato bagaragaje ko bafite inyota yo kwiga no gukina, ndetse n’ababyeyi n’abakuru bafashe iya mbere mu kwifatanya natwe. Siporo si ugutsindira gusa, ni ubuzima, ni ubuzima buzira umuze, kandi ni bwo buryo bwiza bwo kubaka igihugu gifite urubyiruko rwubashywe kandi rukomeye.”

    Imihanda ya Kigali yari yuzuyemo ibendera, amajwi y’abafana n’amashyi y’abaturage bari baje kureba abasiganwa. Abana benshi bari bambaye imyambaro y’amagare, bamwe banasiganwa mu gace gato kateguwe ku bana, bigaragaza ko uyu mukino ufite ejo hazaza heza mu gihugu.

    Abasore n’inkumi bo mu makipe atandukanye y’igihugu nabo berekanye impano yabo, ibintu byashimishije cyane abakunzi b’umukino. Abaturage benshi bagarutse ku kuba iri siganwa ari umwanya mwiza wo guhuza abantu, kwishimira siporo no kurushaho gushyigikira gahunda za Leta zigamije guteza imbere imibereho myiza.

    U Rwanda rumaze imyaka rutera imbere mu rwego rw’amagare, ndetse rugenda ruhabwa icyubahiro mu ruhando mpuzamahanga. Kuba Minisitiri wa Siporo yifatanyije n’abaturage muri iri siganwa ni ikimenyetso simusiga cy’uko igihugu cyiyemeje gushyigikira uyu mukino kugeza ku rwego rw’Isi.

    Abakunzi b’amagare basabye ko iri siganwa ryajya riba kenshi, rikaba n’uburyo bwo kwigisha no gushishikariza urubyiruko gukora siporo, kurwanya indwara ziterwa no kudakora imyitozo, no gufasha igihugu gukomeza kuba icyitegererezo ku mugabane wa Afurika.

    Iri siganwa ry’i Kigali ryasize ishusho nziza: abantu bakuru n’abana bateraniye hamwe, guhuza umuryango nyarwanda n’umushyikirano hagati ya Leta n’abaturage. Ubutumwa bwa Minisitiri wa Siporo bwashimangiye ko siporo atari umukino gusa, ahubwo ari umuco, ari uburyo bwo kubaka ejo heza, kandi igare rikaba kimwe mu bimenyetso by’iterambere ry’u Rwanda.

    By:Florence Uwamaliya