Blog

  • Iminyorogoto mu Murima: Inzira Iharanira Kubungabunga Ibidukikije n’Iterambere ry’Abahinzi

    Iminyorogoto mu Murima: Inzira Iharanira Kubungabunga Ibidukikije n’Iterambere ry’Abahinzi

    Mu bice byinshi by’u Rwanda bifite imisozi, ubuhinzi bukorwa ku butaka butunganyijwe nabi bwagiye butera isuri, bigatuma ubutaka bwera butwarwa n’amazi y’imvura, umusaruro ugahora ugabanuka. Iminyorogoto yaje nk’igisubizo gifatika mu kurengera ubutaka no kubungabunga ibidukikije, by’umwihariko mu bice by’imisozi miremire.

    Iminyorogoto ni uburyo bwo guhindura ubutaka bwo ku misozi bukagabanywamo amaterasi ahagarika amazi atemba yihuta. Ibi bituma amazi y’imvura aguma mu murima igihe kirekire, agacengera mu butaka, bityo bigafasha ibihingwa kubona amazi n’intungamubiri bihagije. Ubu buryo bugabanya cyane isuri, bukarinda ubutaka kwangirika no gutakaza uburumbuke bwabwo.

    Mu karere ka Musanze, abaturage bavuga ko iminyorogoto yahinduye imyumvire n’imibereho yabo. Nsengiyumva Jean Pierre, umuhinzi wo mu murenge wa Muhoza , avuga ko mbere y’uko batunganya imirima yabo bakoresheje iminyorogoto, imvura nyinshi yajyanaga ubutaka n’imyaka yabo.yagize Ati: “Twahingaga tugasarura duke cyane. Imvura yagwaga igatwara ubutaka bwose, imyaka igakama cyangwa ikabora.”

    akomeza avuga ko nyuma yo gushyira iminyorogoto mu murima, ibintu byahindutse.aho avugako “Ubu amazi araguma,m u butaka bwaragarutse, n’isarura rya riyongereye. Nemeza ko Nshobora kweza Ibihagije umuryango wanjye ntarinze kwangiza ibidukikije cyangwa gushaka ahandi nahinga,”

    Iminyorogoto kandi ituma hashyirwaho ibyatsi n’ibiti bifata ubutaka, bikagabanya imyuka ihumanya ikirere kandi bigafasha kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima. Ubu buryo buhuza ubuhinzi n’ubwiteganyirize bw’ibidukikije, bukagira uruhare mu kurwanya ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere.

    Inzego z’ibanze n’abafatanyabikorwa mu iterambere bagira uruhare mu guhugura abaturage ku kamaro k’iminyorogoto no kuyibungabunga. Ibi bituma abahinzi bagira ubumenyi bwo kuyifata neza no kuyibyaza umusaruro mu gihe kirekire.

    Mu gihe ubuhinzi bugezweho bukomeje gusaba kurengera ibidukikije, iminyorogoto igaragara nk’inzira irambye ituma ubutaka buramba, umusaruro ukiyongera, n’abahinzi bakagira ejo hazaza heza hadahungabanye.

    By:Florence Uwamaliya

  • Kubungabunga Ibidukikije: Inshingano ya buri wese mu kurengera ejo hazaza

    Kubungabunga Ibidukikije: Inshingano ya buri wese mu kurengera ejo hazaza

    Mu bihe Isi ihanganye n’ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere, kubungabunga ibidukikije ntibikiri amahitamo, ahubwo ni inshingano ya buri muntu wese. Mu Rwanda, iki kibazo gihabwa agaciro gakomeye kuko iterambere rirambye rishingira ku bidukikije bizima kandi bikabasha gutunga abaturage.

    Ibidukikije bigizwe n’ubutaka, amazi, amashyamba, ikirere ndetse n’ibinyabuzima byose. Iyo byangiritse, ubuzima bw’abantu burahungabana: umusaruro w’ubuhinzi uragabanuka, indwara zikiyongera, n’ibiza bikiyongera nk’imyuzure n’inkangu. Ni yo mpamvu Leta n’abaturage bafatanyije mu gushyira imbere gahunda zigamije kubungabunga no gusigasira ibidukikije.

    Mu ngamba u Rwanda rwashyizeho harimo kurwanya isuri haterwa amaterasi n’imirima y’indinganire, gutera amashyamba no gusubiranya ayangiritse, gukumira ikoreshwa ry’amasashe n’ibikoresho bya pulasitiki bitabora, ndetse no guteza imbere ingufu zisubira nk’izituruka ku mirasire y’izuba n’umuyaga. Izi ngamba zigamije kugabanya ihumana ry’ikirere no kurinda umutungo kamere.

    Abaturage na bo bagira uruhare rukomeye mu kubungabunga ibidukikije. Gufata amazi neza, kwirinda gutema amashyamba mu buryo butemewe, gutandukanya imyanda ishobora kongera gukoreshwa, no gutera ibiti ku mirima no mu ngo ni zimwe mu ntambwe zoroshye ariko zigira akamaro kanini. Umwana wiga akamenya akamaro ko kurengera ibidukikije akura afite indangagaciro zizamugira umuturage uharanira iterambere rirambye.

    Abagore n’urubyiruko bagira uruhare rwihariye muri uru rugamba. Mu bice byinshi by’igihugu, hari amakoperative y’abagore n’urubyiruko akora imishinga yo gutunganya imyanda ikabyazwa ifumbire, gutunganya amashyiga ya kijyambere adakoresha inkwi nyinshi, ndetse n’imishinga yo kongera gutera amashyamba. Ibi bituma habaho kwihangira imirimo mu gihe hanabungabungwa ibidukikije.

    Nubwo hari intambwe imaze guterwa, haracyari imbogamizi zirimo ubujiji kuri bamwe, ubukene butuma hari abatema amashyamba bashaka ubuzima, n’ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere zidashobora kwirindwa byoroshye. Ibi bisaba ko hakomeza ubukangurambaga, uburezi, n’ubufatanye hagati ya Leta, inzego z’ibanze, imiryango itegamiye kuri Leta n’abaturage.

    Kubungabunga ibidukikije ni ishoramari ry’ejo hazaza. Iyo tubitayeho uyu munsi, tuba turinda ubuzima bwacu n’ubw’abazadukomokaho. Buri gikorwa cyiza, n’iyo cyaba gito, kigira uruhare mu kubaka u Rwanda rutoshye, rutekanye kandi rufite ibidukikije birambye.

    By:Florence Uwamaliya 

  • Crans-Montana: Ubusuwisi bwunamira abazize ibyago, ubutumwa bw’icyizere ku rubyiruko

    Crans-Montana: Ubusuwisi bwunamira abazize ibyago, ubutumwa bw’icyizere ku rubyiruko

    Mu mujyi wa Crans-Montana muri Canton ya Valais, habereye umuhango udasanzwe wo kwibuka no guha icyubahiro abazize ibyago byashenguye Ubusuwisi, by’umwihariko abana n’urubyiruko bagize umubare munini mu bahitanywe n’ayo mahano. Uyu muhango wabaye mu gihe igihugu cyose cyahagaze umunota wo guceceka, cyunamira abazize ibyabaye, kigaragaza ubumwe n’akababaro rusange.

    Olivia Seigno, umunyarwenya akaba n’umuyobozi w’ikinamico (Comédienne et metteuse en scène)

    Mu ijambo ryafunguraga uyu muhango, Olivia Seigno, umunyarwenya akaba n’umuyobozi w’ikinamico (Comédienne et metteuse en scène), yashimangiye ko Ubusuwisi “bwahagaze” kugira ngo bwubahe ubuzima bwazimye imburagihe. Yavuze ko abana n’urubyiruko batakaye atari imibare, ahubwo ari inzozi, ibyiringiro n’ejo hazaza by’igihugu byazimye. Yagize ati: “Twahisemo guceceka kugira ngo twumve uburemere bw’igihombo twagize, ariko tunumve n’inshingano dufite zo kurinda ubuzima bw’abasigaye.”

    Mathias Reynard, Perezida w’Inama y’Ubutegetsi ya Valais (Président du Conseil d’État valaisan)

    Mathias Reynard, Perezida w’Inama y’Ubutegetsi ya Valais (Président du Conseil d’État valaisan), yihanganishije by’umwihariko imiryango yabuze ababo, abasaba kwihangana no gukomeza guhuriza hamwe. Yashimangiye ko igihugu n’inzego zacyo zitazatererana imiryango yahuye n’akaga, asaba Abasuwisi gukomeza kuba umwe mu bihe by’akababaro.

    Ku rwego rw’igihugu, Guy Parmelin, Perezida w’Ubusuwisi (Président de la Confédération suisse), yavuze ko igihugu cyose gihagaze hamwe mu kwibuka, anizeza ko hazakomeza gushyirwa imbere umutekano n’ubuzima bwa buri muturage, cyane cyane urubyiruko.

    Guy Parmelin, Perezida w’Ubusuwisi (Président de la Confédération suisse)

    Ibi byakoze ku mitima ya benshi ni ubutumwa bugenewe urubyiruko, bwanditswe na Mario, Alino na Solal, batatu mu barokotse ibi byago. Mu buhamya bwabo, bavuze ko babonye urupfu hafi, ariko bakarokoka ku bw’amahirwe n’ubufasha bw’abandi. Bavuze bati: “Twabonye ubuzima bushobora guhinduka mu kanya gato. Turasaba urubyiruko kudacika intege, gukundana, no guha agaciro ubuzima kurusha ikindi cyose.”

    Bamwe murubyiruko bahitanwe n’inkongi y’umuriro yabaye ku bunani bwa noheli ya 2025

    Bashimangiye ko nubwo ibikomere bikiri byinshi, bahisemo guhindura ububabare ubutumwa bw’icyizere, basaba urubyiruko kuba umusemburo w’amahoro, ubumwe n’ubwitonzi.

    Uyu muhango wabereye i Montana wasize isomo rikomeye: kwibuka si ukuririra abapfuye gusa, ni no kurengera abariho, no kubaka ejo hazaza h’igihugu gishingiye ku bumwe, icyizere n’icyubahiro ku buzima bwa muntu.

    By: Florence Uwamaliya 

  • RDC: Impungenge ku birego by’uko umutungo kamere ukoreshwa mu gushaka abacancuro

    RDC: Impungenge ku birego by’uko umutungo kamere ukoreshwa mu gushaka abacancuro

    Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ifite umutungo kamere udasanzwe urimo zahabu, coltan, cobalt, diyama n’andi mabuye y’agaciro afitiye isi yose akamaro gakomeye mu ikoranabuhanga n’inganda. Ariko uyu mutungo umaze imyaka myinshi uba isoko y’umutekano muke, amakimbirane n’amakimbirane ya politiki, cyane cyane mu burasirazuba bw’igihugu. Muri iyi minsi, hari impaka zikomeje kwiyongera ku birego bivuga ko ubuyobozi bwa RDC, buyobowe na Perezida Félix Antoine Tshisekedi, bwaba bwarahaye amahirwe amwe amwe yo gucukura no gucunga mabuye ya Congo ku banyamahanga, hagamijwe kubona inkunga y’umutekano irimo n’abacancuro.

    Abasesenguzi n’abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko mu gihe igihugu gihanganye n’imitwe yitwaje intwaro irimo AFC/M23 n’indi, ubuyobozi bwakomeje gushaka ibisubizo byihuse by’umutekano. Muri urwo rwego, hakomeje kugarukwaho ku mikoranire n’ibigo by’abanyamahanga bikora mu bya gisirikare byigenga (private military companies), aho bivugwa ko byahawe amahirwe mu by’ubucukuzi cyangwa mu masezerano afitanye isano n’umutungo kamere.

    Ibi birego bivuga ko “Perezida yaba yaratanze mabuye y’igihugu agasiga RDC mu kaga” bigaragazwa n’ababivuga nk’ikimenyetso cy’uko umutekano w’igihugu ushobora kuba uri gushyirwa mu maboko y’abanyamahanga badafite inshingano z’igihugu. Gusa, ubuyobozi bwa Kinshasa bwakomeje guhakana ko bwatanze umutungo kamere mu buryo butemewe, buvuga ko amasezerano yose akorwa agamije inyungu z’igihugu no gusubiza umutekano aho wangiritse.

    Ikibazo cy’umutekano w’ahacukurwa mabuye ya Congo ni kimwe mu bikomeye. Aho hantu hakunze kugenzurwa n’imitwe yitwaje intwaro, bigatuma leta ishakisha uburyo bwo kubisubiza mu maboko yayo. Abashyigikira gukorana n’abacancuro bavuga ko ari igisubizo cy’igihe gito gishobora gufasha ingabo za leta (FARDC) gusubiza umutekano mu bice byugarijwe. Ariko ababyamagana babona ko ari ugushyira ubusugire bw’igihugu mu kaga no kongera ibyago byo gusahurwa k’umutungo.

    Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu n’imicungire myiza y’umutungo kamere ikomeza gusaba ko habaho gukorera mu mucyo ku masezerano yose ajyanye n’umutekano n’ubucukuzi. Bavuga ko amateka ya RDC agaragaza ko igihe cyose umutungo kamere uvanzwe n’intambara, abanyagihugu ari bo ba mbere babihomberamo, binyuze mu kwimurwa, ubukene n’ihohoterwa.

    Ku rundi ruhande, ikibazo cy’uko Perezida “yaba yarasize igihugu mu kaga” kijyana n’impungenge z’uko ingamba z’umutekano zidashingiye ku bwumvikane bwa politiki n’uruhare rw’Abanye-Congo ubwabo zidashobora gutanga umusaruro urambye. Abasesenguzi bagaragaza ko amahoro arambye azagerwaho ari uko habayeho ibiganiro bya politiki byimbitse, ivugurura ry’inzego z’umutekano, no gucunga neza umutungo kamere ku nyungu z’abaturage.

    umutekano wa mabuye ya Congo ukomeje kuba ikibazo gikomeye gihuriramo politiki, ubukungu n’umutekano. Nubwo hari impaka n’ibirego bikomeje kugarukwaho ku ruhare rw’abacancuro n’imikoranire n’abanyamahanga, igisubizo kirambye kizashingira ku mucyo, kubazwa inshingano no gushyira imbere inyungu z’abaturage ba RDC, aho kuba inyungu z’abantu bake cyangwa iz’igihe gito. Ibi ni byo bizagena niba umutungo kamere wa Congo uzaba umugisha cyangwa ukomeze kuba umuvumo ku gihugu.

    By:Florence Uwamaliya 

  • Perezida Tshisekedi yasubiye muri Angola

    Perezida Tshisekedi yasubiye muri Angola

    Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo, yongeye kugirira uruzinduko i Luanda muri Angola, ku nshuro ya kabiri mu cyumweru kimwe. Uru ruzinduko ruje mu gihe hategurwa ibiganiro bya inter-Congolese dialogue bigamije gushakira umuti wa politiki ku mutekano muke umaze igihe mu burasirazuba bwa RDC, bikazitabirwa n’impande zitandukanye zirimo n’ihuriro rya AFC/M23.

    Ibiganiro bya Tshisekedi na Perezida wa Angola, João Lourenço, byibanze ku ruhare Angola ishobora kugira nk’umuhuza w’ibi biganiro. Perezida Lourenço ari gutekerezwa nk’umufasha mukuru (facilitator) w’iyi dialogue, bitewe n’ubunararibonye igihugu cye gifite mu gukemura amakimbirane yo mu karere no kuba Angola igaragaza kutabogama.

    Amakuru aturuka hafi y’ibi biganiro avuga ko Tshisekedi yifuza ko AFC/M23 yatangaza agahenge ka burundu (ceasefire) nk’intambwe ya mbere yo kubaka icyizere. Mu gusubiza, ubutegetsi bwa Kinshasa bwakwemera kurekura bamwe mu bafunzwe bazwiho ibyaha bya politiki, mu rwego rwo koroshya ibiganiro no gutuma impande zombi zegeranywa.

    Iyi gahunda nshya y’ibiganiro ije mu gihe inzira z’amahoro zabanje zitatanze umusaruro wifuzwa, mu gihe imirwano n’ingaruka zayo ku baturage bakomeje kwiyongera. Abasesenguzi mu bya politiki bavuga ko inter-Congolese dialogue ishobora kuba amahirwe mashya yo guhuza Abanye-Congo ubwabo, aho kwishingikiriza gusa ku biganiro byo hanze y’igihugu.

    Nubwo hakiri inzitizi nyinshi zirimo kutizerana n’ibirego by’impande zitandukanye, uruzinduko rwa Tshisekedi i Angola rugaragaza ubushake bwa politiki bwo gushaka igisubizo kirambye. Iminsi iri imbere ni yo izagaragaza niba Angola izabasha guhuza impande zirebwa n’aya makimbirane no gushyira RDC mu murongo w’amahoro arambye.

    By: Florence Uwamaliya 

  • Kagame yashimiye uruhare rw’ Amerika na Qatar mu gushakira amahoro Uburasirazuba bwa Congo

    Kagame yashimiye uruhare rw’ Amerika na Qatar mu gushakira amahoro Uburasirazuba bwa Congo

    Mu butumwa bwo gusoza umwaka wa 2025 no kwakira umwaka wa 2026, Perezida wa Repubulika Paul Kagame yashimye Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Qatar ku ruhare rukomeye bagize mu gushyigikira inzira y’amahoro igamije gukemura ikibazo cy’umutekano muke umaze igihe mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC).

    Mu ijambo yagejeje ku Banyarwanda n’inshuti z’u Rwanda mu ijoro ryo ku wa Gatatu tariki ya 31 Ukuboza 2025, Perezida Kagame yagarutse ku ishusho rusange y’umwaka ushize, agaragaza ko 2025 waranzwe n’intambwe igaragara u Rwanda rwateye mu iterambere, by’umwihariko mu bukungu, nubwo rwakomeje guhura n’imbogamizi zituruka ku mutekano muke wo mu karere.

    Perezida Kagame yashimangiye ko imwe mu ntambwe zikomeye zatewe mu gushaka umuti urambye w’amakimbirane yo mu Burasirazuba bwa RDC ari Amasezerano ya Washington, yasinywe ku wa 4 Ukuboza 2025 hagati y’u Rwanda na RDC, ku buyobozi bwa Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Tamper 

    Aya masezerano agamije gushyira imbere inzira ya dipolomasi, ibiganiro no gukemura imizi nyakuri y’amakimbirane amaze imyaka myinshi ahungabanya umutekano w’abaturage, ateza ubuhunzi, n’iterabwoba mu karere k’Ibiyaga Bigari.

    Perezida Kagame yagaragaje ko uruhare rwa Amerika na Qatar rutagarukira gusa ku kuba abahuza, ahubwo rugaragaza uburyo bushya bwo gukemura amakimbirane bushingiye ku kumva impamvu nyamukuru z’ikibazo aho gukomeza kwifashisha ibisubizo by’igihe gito.

    Yagize Ati.”Ndashimira byimazeyo Leta Zunze ubumwe za Amerika na Qatar , bafatanyije n’inzego zacu z’Afurika ,ku bw’uruhare bagize mu gushyigikira iyi nziza y’amahoro .
    Ni intambwe ikomeye iganisha ku gukemura ,mu mizi, amakimbirane amaze igihe mu Burasirazuba bwa RDC”.

    Yongeyeho ko,U Rwanda rwiteguye gushyira mu bikorwa aya masezerano ,Ariko ntituzihanganira ikintu na kimwe cyahungabanya umutekano w’abaturage bacu.”

    Iri jambo ryakiriwe nk’ubutumwa bukomeye bushimangira ko nubwo u Rwanda rushyigikiye amahoro n’ubufatanye, rutazemera ko umutuzo warwo ugerwaho n’ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro ikorera mu Burasirazuba bwa RDC, by’umwihariko ifite amateka mabi ku Rwanda.

    Perezida Kagame yanagarutse ku musaruro w’imyaka ishize mu iterambere ry’igihugu, agaragaza ko n’ubwo ibibazo byo mu karere byakomeje gushyira igitutu ku bukungu, u Rwanda rwakomeje kwiyubaka, rugira izamuka ry’ubukungu, ishoramari n’imibereho myiza y’abaturage.

    Yashimangiye ko umwaka wa 2026 uzaba umwaka wo gukomeza gushimangira ayo magezi, hashingiwe ku mutekano, imiyoborere myiza n’imikoranire n’amahanga.

    Mu gusoza ijambo rye, Perezida Kagame afatanyije n’umuryango we bifurije Abanyarwanda n’inshuti z’u Rwanda umwaka mushya wa 2026 wuje ibyishimo, amahoro n’ubukungu, bagaragaza icyizere cy’uko uzaba umwaka w’amahirwe n’umunezero ku gihugu n’akarere muri rusange.

    By: Florence Uwamaliya 

  • Inkuba Yongera Guhitana Ubuzima i Ngoma

    Inkuba Yongera Guhitana Ubuzima i Ngoma

    Mu karere ka Ngoma, haravugwa inkuru ibabaje y’inkuba yakubise abantu 15, 9 muri bo bahasiga ubuzima, mu gihe 6 bakomeretse bikomeye.

    Iyi nkuba yakubise abo baturage mu gihe imvura nyinshi yari iri kugwa, bamwe bari mu mirimo yabo ya buri munsi, abandi bari bikingiye imvura ahantu hatandukanye. Ababonye ibyabaye bavuga ko inkuba yaje gitumo, ikubita abantu bari hafi y’aho bari bahuriye, bituma hagwa impanuka ikomeye.

    Abakomeretse bahise bajyanwa kwa muganga, aho bari kwitabwaho n’abaganga, mu gihe inzego z’umutekano n’iz’ibanze zageze aho byabereye kugira ngo zitabare no gufasha imiryango yabuze ababo.

    Ubuyobozi bwibukije abaturage kwitwararika mu bihe by’imvura nyinshi, birinda guhagarara ahantu hafunguye, munsi y’ibiti binini cyangwa hafi y’ibikoresho bikurura amashanyarazi, hagamijwe kwirinda impanuka ziterwa n’inkuba.

    Iyi mpanuka yongeye kwerekana ko inkuba ari ikibazo gikomeye mu bihe by’imvura, bityo hakenewe gukomeza ubukangurambaga ku kwirinda ibyago no gufata ingamba zo kurinda ubuzima bw’abantu.

    By: Imena 

  • Impamvu Tshisekedi atwerera amahanga ibibazo bya Congo mu mboni za AFC/M23

    Mu gihe Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, ikomeje gutwerera u Rwanda ibibazo by’umutekano muke muri icyo gihugu, AFC/M23 yashimangiye ko ari amayeri ikoresha mu guhisha ko ubutegetsi bwa Tshisekedi bwananiwe gukemura ibibazo by’Abanye-Congo.

    Umuhuzabikorwa mu bya Politiki w’Ihuriro AFC/M23, Corneille Nangaa, yagaragaje ko ubutegetsi bwa Tshisekedi bushaka gufata ibibazo by’igihugu, bukabitwerera ibihugu by’amahanga mu guhisha ko bwananiwe kubibonera ibisubizo.

    Ati “Ibibazo bihari ni iby’Abanye-Congo ubwabo. Gushaka kubitwerera amahanga ni ukwita ku bimenyetso by’indwara udakemuye umuzi w’ikibazo. Ni gahunda y’uburyarya y’ubutegetsi bwa Kinshasa igamije guhisha ukuninirwa kwa guverinoma yabwo.”

    Yavuze ko ubwo buryo bwo kwihunza ibibazo butazatuma haboneka igisubizo kirambye ku kibazo cy’amakimbirane n’umutekano muke.

    Ati “Kujya kwitotombera no gusaba mu murwa mukuru w’ibindi bihugu ntibizigera bikemura ikibazo cya Congo: ubwicanyi, itsembatsemba, umutekano muke udahwema kugaruka, amakimbirane ashingiye ku bwenegihugu, ruswa, ubukene, imvugo zibiba urwango, ivangura rishingiye ku moko, kunyereza umutungo wa Leta, ubujura n’ubugizi bwa nabi mu mijyi, cyangwa se umwanda.”

    Yakomeje yerekana ko ibyo Ihuriro AFC/M23 rikora biri mu kuri kandi bikwiye mu gushaka igisubizo kirambye kinyuze mu mucyo, cyubakiye ku kuri, kubazwa inshingano no kurangiza akarengane.

    Yerekanye kandi ko AFC/M23 itagamije kwihorera ahubwo icyo igamije ari uko ibibazo by’Abanye-Congo byakemurwa burundu.

    Ati “Turahamagarira Abanya-Congo gukomeza kwiyunga. Uburenganzira bwemewe n’ubumwe bw’igihugu bwubakwa biciye mu kubana neza, gushyigikirana nk’igihugu, kutavangura no gukomera ku ntego y’abaturage banze guteshwa agaciro, mu gihe bahisemo gahunda yo kubahiriza amategeko aho guhitamo gukorera mu kajagari.”

    Yakomeje ati “Igihe cyo gushuka, kubeshya no gutanga amasezerano y’ibinyoma cyarangiye. Guhera ubu, Abanye-Congo bahagaze bemye, biyemeje kandi bafite ubushake bukomeye. Umwaka wa 2026 uzaba umwaka wo gushimangira urugamba rwacu rwo kwibohora, ubutabera, amahoro no kongera kubaka Leta.”

    Yasoje agaragaza ko kuri ubu ibiganiro bihuza RDC n’Ihuriro rya AFC/M23 byagirwagamo uruhare na Qatar bikabera i Doha bikigorwa no kugera ku gisubizo kizima.

    Ubutegetsi bwa Tshisekedi bwanze kongera kugirana ibiganiro na AFC/M23 byaba iby’imbonankubone cyangwa ibyifashishije ikoranabuhanga.

    Corneille Nangaa wa AFC/M23 yashije Tshisekedi gutwerera ibibazo by’igihugu amahanga mu guhisha ugutsindwa k’ubutegetsi bwe

  • Iminsi mikuru n’indwara zitandura: Inama ku mirire n’imibereho irinda ubuzima

    Iminsi mikuru n’indwara zitandura: Inama ku mirire n’imibereho irinda ubuzima

    Mu bihe by’iminsi mikuru birimo Noheli n’Ubunani, benshi mu Banyarwanda bishimira amafunguro menshi, ibinyobwa birimo isukari n’inzoga, ndetse n’ikiruhuko kirekire. Nyamara, inzobere mu buzima ziburira ko iyi mibereho ishobora kongera ibyago byo kwandura indwara zitandura (Non-Communicable Diseases – NCDs) zirimo diyabete, indwara z’umutima, kanseri n’indwara z’ubuhumekero.

    Indwara zitandura ni indwara zidakwirakwira zivuye ku muntu zijya ku wundi, ahubwo ziterwa ahanini n’imibereho n’imirire mibi, kubura imyitozo ngororamubiri, ikoreshwa ry’itabi n’inzoga, hamwe n’izindi mpamvu zirimo irage n’imyaka umuntu afite. Kuri ubu, izi ndwara ni zo zihitana abantu benshi ku Isi, ndetse no mu Rwanda zigira uruhare runini mu mpfu.

    Nk’uko bigaragazwa n’inzego z’ubuzima, abarenga umwe muri batatu bapfa mu Rwanda bazize indwara zitandura, mu gihe diyabete yonyine ifite abarwayi barenga ibihumbi 200, benshi muri bo bataramenya ko bayirwaye.

    Mucumbitsi Joseph, umuyobozi muri NCDs

    Mucumbitsi Joseph, ushinzwe kurwanya indwara zitandura, avuga ko iminsi mikuru ikwiye kuba igihe cyo kwitwararika kurushaho. Ati: “Kwishimira iminsi mikuru ni byiza, ariko si byiza kurenza urugero. Kurya indyo irimo amavuta menshi, isukari nyinshi n’inzoga nyinshi byongera ibyago by’indwara zitandura, cyane cyane ku bantu basanzwe bafite diyabete cyangwa umuvuduko w’amaraso.”

    Ku ruhande rw’abaganga bavura izi ndwara buri munsi, Dr. Kamanzi,n’umuganga wita ku barwayi b’indwara zitandura, avuga ko iminsi mikuru ikunze kuzana abarwayi benshi. Yagize Ati: “Tubona abarwayi bagaruka bafite umuvuduko w’amaraso wazamutse cyangwa isukari iri hejuru cyane, ahanini biterwa n’imirire n’imyitwarire yo mu minsi mikuru.” Asaba abaturage gukomeza imyitozo ngororamubiri no gufata imiti neza aho bari hose.

    Dr. Evariste Ntaganda, Umuyobozi w’Urwego rushinzwe Indwara z’Umutima mu Kigo cy’Igihugu gishinzwe Ubuzima (RBC)

    Dr. Evariste Ntaganda, Umuyobozi w’Urwego rushinzwe Indwara z’Umutima mu Kigo cy’Igihugu gishinzwe Ubuzima (RBC), ashimangira ko indwara z’umutima zikomeje kwiyongera. Ati: “Imirire irimo umunyu mwinshi, amavuta mabi n’inzoga nyinshi ni imwe mu mpamvu nyamukuru zitera indwara z’umutima. Mu minsi mikuru, abantu bagomba guhitamo indyo irimo imboga, imbuto n’amazi menshi, bakirinda kurya no kunywa birenze urugero.”

    Abahanga mu by’ubuzima kandi bagaragaza ko itangazamakuru rifite uruhare rukomeye mu gukangurira abaturage kwirinda indwara zitandura, cyane cyane mu guhangana n’imyemerere n’amakuru atari yo ku miti n’ibiribwa bivugwa ko bivura izi ndwara.

    Guverinoma y’u Rwanda yashyize indwara zitandura mu byihutirwa binyuze muri NST2, Politiki y’Igihugu y’Imirire n’Umuryango (2024) n’Ingamba zo Kurwanya NCDs 2020–2025.

    Inzobere zemeza ko kwirinda indwara zitandura bishoboka binyuze mu mirire myiza, imyitozo ngororamubiri, kwirinda itabi n’inzoga nyinshi, no kugana kwa muganga hakiri kare. Mu gihe twizihiza iminsi mikuru, ni amahirwe yo kwishimira ubuzima, atari ukuvangira ejo hazaza hacu.

    By:Florence Uwamaliya 

  • Gahunda zatangirwaga muri BDF zigiye kujya zitangirwa muri BRD

    Gahunda zatangirwaga muri BDF zigiye kujya zitangirwa muri BRD

    Banki y’u Rwanda y’Amajyambere yatangaje ko guhera ku wa 31 Ukuboza 2025 izatangira gutanga serivisi zose zatangwaga n’Ikigega BDF cyari gifite mu nshingano guteza imbere imishinga mito n’iciriritse.

    Muri Nyakanga 2025 ni bwo Guverinoma y’u Rwanda yemeje ko BDF ihuzwa na BRD, hagamijwe gushyiraho urwego rukomeye ruzafasha guteza imbere abashoramari n’abacuruzi bo mu gihugu hose.

    Mu itangazo BRD yashyize hanze yavuze ko kuva ku wa 31 Ukuboza 2025 “abahoze ari abakiliya ba BDF bazatangira guhabwa serivisi na BRD. Serivisi z’iyahoze ari BDF zizatangira kuboneka binyuze kuri online.brd.rw, nk’itangirwa ku rubuga rwa BRD rubonekaho serivisi.”

    BRD yijeje ko izatanga serivisi nziza kandi yihuse ku bahoze ari abakiliya ba BRD, nk’uko bimeze kuri serivisi isanganywe.

    Ku bakiliya ba BDF, izi mpinduka zivuze ko gusaba inguzanyo, kuzikurikirana n’ibindi bijyana na byo bizajya bikurikiranwa na BRD, gusa ntihagire igihinduka ku miterere na serivisi abakiliya bari basanganywe, ahubwo bakazoroherezwa kubibona.

    Umuyobozi Mukuru wa BRD, Kampeta Pitchette Sayinzoga, yavuze ko bazaharanira gutanga serivisi nziza no kurushaho guteza imbere ubukungu bw’igihugu.

    Ati “Izi mpinduka zizadufasha kurushaho kwita ku bakiliya bacu, serivisi z’ingenzi zihurizwa mu kigo kimwe. Intego yacu iracyari gufasha ubucuruzi binyuze mu nguzanyo yoroshye kubona kandi izana impinduka mu iterambere ry’ubukungu bw’u Rwanda.”

    Yakomeje avuga ko “abakiliya bitege gukomeza kw’ibikorwa, imikorere inoze na serivisi nziza.”

    Iri huzwa kandi rizagira uruhare mu kwagura imiyoboro mu gihugu hose, aho serivisi zizatangwa ku buryo bwagutse mu mijyi no mu byaro hifashishijwe ikoranabuhanga.

    Izi mpinduka ni intambwe ikomeye mu guteza imbere urwego rw’abikorera binyuze mu koroshya uburyo bwo kubona igishoro, bikaba biri mu murongo wa Gahunda y’Igihugu yo Kwihutisha Iterambere (NST1) n’Icyerekezo 2050.

    By: Imena