Blog

  • Gen Muhoozi yambitswe umudali w’ishimwe na se

    Gen Muhoozi yambitswe umudali w’ishimwe na se

    Perezida Yoweri Kaguta Museveni, yambitse umudali w’ishimwe umuhungu we akaba n’Umugaba Mukuru w’Ingabo za Uganda, Gen Muhoozi Kainerugaba.

    Ni umudali Gen Muhoozi yambitswe kubera kuyobora ibikorwa byo kurwanya umutwe w’iterabwoba wa Al-Shabaab no kuyobora misiyo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Sudani y’Epfo na Somalia.

    Uyu mudali yawuherewe mu birori byo kwizihiza umunsi ingabo za National Resistance Army (NRA) zari ziyobowe na Yoweri Museveni zatangirijeho urugamba rwo kubohora Uganda, uzwi nka ‘Tarehe Sita’.

    Tariki ya 6 Gashyantare 1981 ni bwo abasirikare 27 barimo Museveni, Paul Kagame, Fred Rwigema, Salim Saleh na Elly Tumwine batangije urugamba rwo kubohora Uganda.

    Uwo munsi batangirije ibitero ku kigo cya gisirikare cya Kabamba, bagamije gufata umurwa mukuru, Kampala, wagenzurwaga n’ingabo za Milton Obote.

    Ni urugamba rwagejeje NRA ku ntsinzi yo mu 1986, Museveni asimbura Milton Obote ku butegetsi bwa Uganda, hafatwa icyemezo cy’uko uyu munsi uzajya wizihizwa buri mwaka.

    Ibi birori bibaye ku nshuro ya 45 byabereye i Kabale, aho Museveni yagaragaje ko hiciwe abantu abantu batatu bakundaga igihugu mu 1973 n’abandi biciwe mu bindi bice by’igihugu.

    Yagaragaje kandi ko mu kubaha icyubahiro yashyizeho urukuta rwo kubazirikana muri Kabale.

    Museveni yashimiye Abanya-Uganda ku bwitange bagize ku gihugu n’uburyo bashyigikiye ibikorwa by’amatora aheruka.

    Yerekanye ko Kabale na Kigezi ari agace gakungahaye ku mutungo kamere, ubuhinzi n’ubukerarugendo, yemeza ko mu gihe byacungwa neza, bizafasha mu guteza imbere inganda, serivisi n’ubuzima bwiza kuri bose.

    Gen Muhoozi ni umwe mu bateguye ‘Operation Shujaa’ yatangijwe ku ya 30 Ugushyingo 2021, yo kurwanya umutwe wa ADF mu Burasirazuba bwa RDC.

    Yanashimiwe kandi uruhare yagize mu kuyobora ibikorwa bigamije kurwanya Al Shabab, kurwanya ibikorwa by’iterabwoba mu bice bitandukanye birimo RDC, Somalia na Sudani y’Epfo.

    Perezida Museveni na Janet Museveni bahaye icyubahiro abishwe kubera gukunda igihugu

    Gen Muhoozi Kainerugaba yashimiwe ibikorwa bye byo kurwanya iterabwoba

    Perezida wa Uganda, Yoweri Kaguta Museveni, yashimiye umuhungu we akaba n’Umugaba Mukuru w’Ingabo z’icyo gihugu, Gen Muhoozi Kainerugaba

    Abasirikare ba Uganda bakoze imyiyereko mu birori byo kwizihiza umunsi wahariwe Ingabo za Uganda uzwi nka Talehe Sita

    Mu birori byo kwizihiza umunsi w’Ingabo za Uganda, Ingabo z’u Rwanda zari zihagarariwe

    src:Igihe


  • U Rwanda ni umufatanyabikorwa wizewe, uhamye kandi wubahwa – Minisitiri Nduhungirehe

    U Rwanda ni umufatanyabikorwa wizewe, uhamye kandi wubahwa – Minisitiri Nduhungirehe

    Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Amb. Olivier Nduhungirehe, yavuze ko u Rwanda ruhagaze neza mu ruhando mpuzamahanga, kuko ari umufatanyabikorwa wizewe kandi wubahwa.

    Yabigarutseho kuri uyu wa Gatanu tariki 6 Gashyantare 2026, ubwo yagezaga ikiganiro ku bitabiriye Inama y’Igihugu y’Umushyikirano ku munsi wayo wa kabiri, kijyanye n’uko u Rwanda ruhagaze ku ruhando mpuzamahanga.

    Minisitiri Nduhungirehe yatangiye agaragaza uko umubano w’u Rwanda n’ibindi bihugu wagiye waguka, ahereye ku bwiyongere bwa za Ambasade.

    Yagize ati “U Rwanda rwagiye rwagura amarembo, uhereye muri 2003 haba Inama ya mbere y’Umushyikirano, u Rwanda rwari rufite Ambasade 20 gusa, ariko ubu zimaze kugera muri 50 kandi ku migabane yose y’Isi. Ambasade z’amahanga na zo zariyongereye, kuko muri icyo gihe twari dufite Ambasade 16 gusa, ubu zimaze kuba 47. Imiryango mpuzamahanga na yo yahisemo gushyira icyicaro mu Rwanda igeze kuri 22”.

    Yungamo ati “Usibye uwo mubano tugirana n’ibihugu, hari n’uwo tugira mu rwego rw’imiryango mpuzamahanga. Dufite uruhare rukomeye mu guteza imbere Umuryango w’Ibihugu bikoresha Icyongereza (Commonwealth), ndetse n’Umuryango wa Francophonie uyoborwa n’Umunyarwandakazi Louise Mushikiwabo, uzongera no kwiyamamariza kuwuyobora, ukaba ari umwanya wo kuzamushyigikira twese”.

    Minisitiri Nduhungirehe yakomeje avuga ku bijyanye n’uruhare rw’u Rwanda mu rwego rw’ubukungu muri Afurika, aho Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ifite inshingano zo guteza imbere Dipolomasi ishingiye ku bukungu.

    Ati “Muri uru rwego tworohereza abashoramari, tworohereza abacuruzi b’u Rwanda bashaka kohereza ibintu mu mahanga. Ibyo byose tubikora dusinya amasezerano n’ibihugu, agamije koroshya ishoramari, ndetse n’amasezerano agamije korohereza abashoramari ngo ntibasoreshwe kabiri”.

    Yagarutse kandi ku ruhare rw’Abanyarwanda baba mu mahanga mu bukungu bw’Igihugu, ashingiye ku mafaranga bohereza.

    Ati “Umushyikirano wa mbere uba, Abanyarwanda baba mu mahanga boherezaga agera kuri Miliyoni 9.6 y’Amadolari ya Amerika, ubu ayo bohereza ageze muri Miliyoni 502 z’Amadolari, ni ukuvuga ko byikibye inshuro 52”.

    Yakomeje avuga ko uruhare rw’Abanyarwanda baba mu mahanga ruri no mu ishoramari bakorera mu Rwanda, gushyigikira gahunda za Leta nka Cana Challenge, Dusangire Lunch n’ibndi. Bohereza kandi abize bakaza gufasha mu burezi bw’u Rwanda.

    Umutekano

    Aha Minisitiri Nduhungirehe yibukije ko u Rwanda ari umufatanyabikorwa ukomeye w’Umuryango w’Abibumbye (UN) mu kubungabunga umutekano ku Isi.

    Ati “Ubu turi aba kabiri ku Isi mu kugira abasirikare benshi mu bikorwa bya UN, aho dufite abagera ku 6,000 twohereza mu bihugu bitandukanye, nka Sudani y’Epfo ndetse na Santrafurika. Ibyo bigaragaza ko dushishikajwe no kurengera abaturage, bikaba byaratumye tugirana amasezerano n’ibihugu nka Mozambique na Santrafurika kugira ngo tubafashe gukemura ibibazo by’umutekano”.

  • Umushyikirano: Urubuga ruhuza Abanyarwanda mu kubaka ejo hazaza

    Umushyikirano: Urubuga ruhuza Abanyarwanda mu kubaka ejo hazaza

    Perezida wa Repubulika y’u Rwanda, Paul Kagame, yashimangiye ko Inama y’Igihugu y’Umushyikirano ikomeje kuba inkingi ikomeye mu rugendo rw’iterambere ry’Igihugu, ayivuga nk’urubuga rutanga icyerekezo, rugahuza Abanyarwanda mu kurebera hamwe aho bavuye n’aho bagana. Ibi yabigarutseho ku wa Kane, ubwo yatangizaga ku mugaragaro Inama y’Igihugu y’Umushyikirano ibaye ku nshuro ya 20.

    Umukuru w’Igihugu yavuze ko Umushyikirano atari inama isanzwe, ahubwo ari urubuga rwihariye rutuma ibiganiro byubaka n’imyanzuro bifatika bigira uruhare rugaragara mu iterambere ry’u Rwanda. Yagaragaje ko uko imyaka igenda ishira, imyanzuro ifatirwa muri iyi nama igenda itanga umusaruro mu buzima bw’abaturage, by’umwihariko mu kugabanya ubukene no kongera ubushobozi bwo kwigira.

    Perezida Kagame yashimangiye ko ishingiro ry’iterambere ry’u Rwanda rishingiye ku muco wo kwigira, aho Abanyarwanda bahisemo kwiyubakira ejo hazaza hadashingiye ku nkunga z’abandi. Yavuze ko kwigira ari ihame ryafashije u Rwanda guhangana n’ibihe bikomeye, rukanabasha kwigira ku makosa no kuyakosora.

    Ku bijyanye n’imiyoborere, Perezida Kagame yagarutse ku kamaro ko kubazwa inshingano, avuga ko uwo muco ugomba gukomeza kwimakazwa kugira ngo iterambere rigere ku ntego. Yibukije ko ibyo u Rwanda rumaze kugeraho bidakwiye gutuma habaho kwirara, ahubwo ko bikwiye kuba imbarutso yo kongera gushyiramo imbaraga no gutera izindi ntambwe ziruseho.

    Yongeye kandi kugaragaza ko imiterere y’u Rwanda isaba gukora cyane no gutekereza birenze ibisanzwe, aho abayobozi n’abaturage bagomba guhora batekereza icyateza imbere Igihugu n’abaturage muri rusange.

    Inama y’Igihugu y’Umushyikirano iteganywa n’Itegeko Nshinga ry’u Rwanda, ikaba ihuza Perezida wa Repubulika n’abahagarariye abaturage, igamije gusuzuma imibereho y’Igihugu n’ubumwe bw’Abanyarwanda. Iyi nama yatangiye ku nshuro ya mbere mu 2003, aho iy’uyu mwaka wa 2026 ari iya 20, biteganyijwe ko izasoza imirimo yayo ku wa 6 Gashyantare 2026.

    By:Florence Uwamaliya

  • Politics and Religion Continue to Undermine Reproductive Rights

    Politics and Religion Continue to Undermine Reproductive Rights

    Reproductive rights have made important progress over the past 30 years, thanks to strong activism by feminists and reproductive rights advocates around the world. These efforts have helped expand access to sexual and reproductive health services and strengthened human rights protections for women and girls.

    However, these gains are now under serious threat. According to Paola Salwan Daher, Senior Director of Collective Action at Women Deliver, many countries are seeing a worrying rollback of reproductive rights. Access to abortion and emergency contraception is increasingly being challenged, especially under political and religious pressure.

    Paola notes that some countries, including the United States, are experiencing a clear regression in reproductive rights. These changes do not stay within one country’s borders. Instead, they influence and encourage similar actions elsewhere, creating a global ripple effect that threatens progress made over decades.

    Women Deliver warns that attacks on reproductive rights are rarely isolated. They are often used as a starting point to weaken other fundamental human rights, such as the right to health, privacy, equality, and freedom from discrimination and inhuman treatment. There is also a growing narrative that treats women’s, girls’, and gender non-conforming people’s bodies as something to be controlled, rather than respected as autonomous.

    Examples of this trend can be seen in parts of Europe. In Slovakia, repeated efforts have been made in parliament to restrict or ban abortion. In Hungary, new policies have created additional barriers to accessing abortion, contraception, and family  planning services. These actions are often supported by well organized and well funded anti-rights movements that operate across borders.

    In response, Women Deliver is calling for stronger feminist solidarity and progressive coalitions at global and regional levels. Through the Feminist Playbook consultations, Women Deliver and its partners are working to build shared strategies that promote accountability and protect hard won rights.

    The Feminist Playbook, to be launched at the Women Deliver 2026 Conference in Melbourne, will serve as a practical tool and shared roadmap for gender equality. It aims to unite movements, governments, and institutions around clear principles and actions for collective change.

    Reproductive freedom, bodily autonomy, climate justice, and democratic rights will be key topics at Women Deliver 2026, as movements come together to build power, accountability, and lasting progress.

    By:Florence Uwamaliya

  • Sudani: indege y’ubucuruzi yageze i Khartoum, nyuma y’imyaka hafi itatu

    Sudani: indege y’ubucuruzi yageze i Khartoum, nyuma y’imyaka hafi itatu

    Indege y’abagenzi ya Sudan Airways yageze ku kibuga cy’indege cya Khartoum ku cyumweru, tariki ya 1 Gashyantare 2026, nyuma y’imyaka itatu ibikorwa by’ubwikorezi bw’indege bihagaritswe kubera intambara yasenye igihugu cya Sudani.

    Ikigo gishinzwe indege za gisivili kishimiye cyane iyo “ndege y’amateka”. Kuko ku butegetsi bwa Sudani, ngo icyo ni ikimenyetso gikomeye gifite ubutumwa cyoherejwe hanze, cyane cyane ku baterankunga mpuzamahanga.

    Mu Kwakira 2025, nibwo hari indi ndege yaje kuri icyo kibuga, ariko byahise bikurikirwa n’ibitero by’indege zitagira abapilote (drones) byagabwe ku kibuga cy’indege n’Ingabo za ‘FSR’ zihanganye n’iza Leta y’icyo gihugu, ibyo bikaba byaratumye ingendo zo mu kirere zongera gusubikwa.

    Iyo ndege yaje ku 1 Gashyantare 2026 yakoze urugendo ruva i Port-Soudan ku Nyanja itukura rugana ku kibuga cy’indege cya Khartoum, nk’uko byatangajwe n’Ikigo gishinzwe indege za gisivili mu itangazo cyasohoye.

    Muri iyo ndege kandi hari harimo Minisitiri w’Intebe wa Sudani , Kamil Idriss n’abandi, ariko umubare w’abagenzi bari bari muri iyo ndege muri rusange wo ntiwatangajwe.

    Nk’uko byatangajwe n’umuyobozi mukuru w’icyo kigo, iyo ndege igaragaza “gusubukura ku mugaragaro kw’ ibikorwa by’ikibuga cy’indege”.

    Icyo kibuga cyari cyarahagaritse imirimo kuva intambara yatangira muri Mata 2023 hagati y’ingabo za Leta n’abarwanyi ba ‘FSR’.

    Nta makuru yatanzwe ku zindi ngendo zaba ziteganyijwe mu gihugu hirya no hino cyangwa se ku bijyanye n’igihe ingendo mpuzamahanga zashobora gusubukurwa aho mu Murwa mukuru wa Sudani.

    Hari hashize ibyumweru bitatu Leta ya Sudani itangaje ku mugaragaro ko yasubiye gukorera i Khartoum, itangizwa ry’urwo rugendo hagati ya Khartoum na Port-Soudan rukaba rwaje rugamije gushimangira ko umutekano wangije kugaruka nk’uko byemezwa na Roland Marchal, umushakashatsi muri Siyansi, ukurikiranira hafi ibya politiki ya Sudani.

    Yagize ati, “Leta irimo kugerageza kugaragaza ko ibintu byagarutse mu buryo, ko ubu ibyo kugenzura umutekano w’igihugu byamaze kugerwaho. Bityo ko abaturage bashobora gutangira gukora ingendo, ariko cyane cyane igaragaza ko hakenewe inkunga mpuzamahanga kugira ngo ifashe mu kongera kubaka Umurwa mukuru w’igihugu”.

    By :Imena

  • Uko Amerika irimo kureshya ibihugu bitatu byo muri Afurika bibanye neza n’Uburusiya

    Uko Amerika irimo kureshya ibihugu bitatu byo muri Afurika bibanye neza n’Uburusiya

    Leta Zunze Ubumwe za Amerika zatangaje impinduka ikomeye muri politiki yazo ku bihugu bitatu byo muri Afurika y’Iburengerazuba bihanganye n’inyeshyamba z’Abayisilamu, kandi bifite za guverinoma za gisirikare zahagaritse ubufatanye mu by’umutekano n’Ubufaransa zikiyegereza u Burusiya.

    Ibiro bya Leta Zunze Ubumwe za Amerika bishinzwe ububanyi n’amahanga (State Department) byatangaje ko Nick Checker, umukuru w’ishami rishinzwe Afurika, azasura umurwa mukuru wa Mali, Bamako, agamije kugeza ku bakuru b’iki gihugu ubutumwa bw’uko Amerika “yubaha ubwigenge bwa Mali” no gutangiza “inzira nshya” mu mubano w’ibihugu byombi, hibukwa kandi ko habayeho “amakosa ya politiki mu bihe byashize”.

    Iryo tangazo ryongeraho ko Amerika itegereje no gukorana bya hafi na Mali n’ibihugu bifatanyije nayo ari byo Burkina Faso na Niger, mu rwego rwo guteza imbere inyungu rusange mu mutekano n’ubukungu.

    Mu gihe cy’ubutegetsi bwa Joe Biden, Amerika yari yarahagaritse ubufatanye mu bya gisirikare nyuma y’ihirikwa ry’abaperezida batowe n’abaturage muri ibyo bihugu bitatu hagati ya 2020 na 2023, aho na n’ubu Mohamed Bazoum wahoze ari Perezida wa Niger agifungiye mu rugo rwe.

    Iri tangazo rya Amerika rigaragaza ku mugaragaro impinduka ikomeye ya politiki yari imaze igihe igaragara, cyane cyane mu mezi 12 akurikiyehoya mbere, nyuma y’uko Donald Trump agarutse ku buyobozi bwa Amerika.

    Iyo mpinduka yatangiriye ku ifungwa rya USAID, ikigo cyatangaga inkunga y’iterambere muri ako karere, ibintu byabaye hashize iminsi mike Trump arahiriye manda nshya.

    Nyuma yaho, hakurikiyeho ibimenyetso byinshi byerekana ko Amerika igiye kwibanda cyane ku mutekano n’umusaruro w’amabuye y’agaciro, mu gihe iterambere n’imiyoborere myiza byashyizwe ku ruhande.

    Itangazo rijyanye n’uruzinduko rwa Checker rirushaho gutangaza neza ko Amerika yubaha ubwigenge bwa Mali. Ubu butumwa bukaba bwishimiwe cyane i Bamako no muri biriya bihugu bifatanya na yo, aho abategetsi ba gisirikare bubakiye ubwamamare bwabo ku ngingo zo kwigira no kwamagana Ubufaransa nk’igihugu cyabakoronije.

  • Kicukiro: Umuganda w’Abaturage wakozwe hizihizwa umunsi mpuzamahanga w’ibishanga

    Kicukiro: Umuganda w’Abaturage wakozwe hizihizwa umunsi mpuzamahanga w’ibishanga

    Uyu munsi, abaturage n’abafatanyabikorwa bateraniye mu gikorwa cyihariye cy’Umuganda wabereye mu Gishanga cya Gikondo, bashimangira ubushake rusange bwo kurengera ibidukikije no guteza imbere umujyi muburyo burambye. Iki gikorwa cyabaye mu rwego rwo kwizihiza Umunsi Mpuzamahanga w’Ibishanga, kandi kijyanye n’imishinga irimo gushyirwa mu bikorwa yo gusana no gusubiza agaciro bimwe mu bishanga by’ingenzi mu Mujyi wa Kigali.

    Umuganda wibanze ku bikorwa bifatika byo gusana igishanga, birimo gutera ibiti by’amashyamba no gutunganya uturima tw’ibimera bigamije gufasha igishanga kongera kugira ituze n’ubudahangarwa. Ibi bikorwa bitegerejwe kongera urusobe rw’ibinyabuzima, kunoza uburyo amazi abikwa, kugabanya umwanda, no gusubiza igishanga imikorere yacyo karemano, cyane cyane mu kurinda umujyi imyuzure no kubungabunga ihame ry’ibidukikije.

    Iki gikorwa cyitabiriwe n’abantu b’ingeri zitandukanye, kigaragaza ubufatanye bukomeye hagati y’inzego zitandukanye. Abayobozi baturutse mu bigo bitandukanye bya Leta bafatanyije n’abafatanyabikorwa mu iterambere bari gushyigikira isana n’iyubakwa ry’ibishanga bitanu hirya no hino mu mujyi wa Kigali. Uru ruhare rwabo rwerekanye agaciro Leta y’u Rwanda iha ibishanga nk’inkingi y’ingenzi mu kurwanya ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere no kubaka umujyi ukeye kandi urangwa n’umwuka mwiza .

    Umuganda wanitabiriwe kandi n’abashyitsi bari mu mahugurwa ya Rwanda Leaders Fellowship, bagize amahirwe yo kwibonera umwihariko w’u Rwanda mu kwifashisha imbaraga z’abaturage mu iterambere no mu kurengera ibidukikije. Binyuze mu kwifatanya mu gikorwa nyir’izina, bungutse ubumenyi ku kamaro k’ubufatanye n’uruhare rw’abaturage mu kubona ibisubizo birambye.

    Ikirenze byose, abaturage bo mu Karere ka Kicukiro batuye hafi y’Igishanga cya Gikondo bagize uruhare rugaragara muri uyu muganda. Uru ruhare rwabo rwerekanye ko abaturage ari inkingi ya mwamba mu kurengera umutungo kamere. Kubashyira mu bikorwa byo gusana igishanga bifasha atari gusa kugisubiza ubuzima, ahubwo binongera kumva ko ari inshingano zabo kurinda no kubungabunga ibidukikije mu gihe kirekire.

    Umuyobozi w’Umujyi wa Kigali, Samuel Dusengiyumva, yashimangiye ko kurengera ibishanga no kubungabunga ibidukikije muri rusange ari inkingi y’ingenzi y’iterambere rirambye ry’Umujyi wa Kigali.

    Yagize ati: “Ndabashishikariza gukomeza kugira uruhare mu gufata neza ibi bishanga no kubungabunga ibidukikije aho mutuye. Mujye mutera ibiti, mwirinde kumena imyanda mu bishanga n’ahandi hatemewe, kuko ari icyaha gihanwa n’amategeko. Kurinda ibidukikije ni inshingano ya buri muturage kandi niwo musingi w’ejo hazaza heza h’Umujyi wacu.”

    Umunsi Mpuzamahanga w’Ibishanga wibutsa isi yose akamaro k’ibishanga mu mibereho y’abantu, mu kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima no mu kwirinda ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere. I Gikondo, isana ry’iki gishanga rikomeje kuba urugero rufatika rwo gushyira mu bikorwa iyo ntego. Binyuze mu Muganda, hatanzwe isomo ko kurengera ibidukikije atari politiki ya Leta gusa, ahubwo ari inshingano ya buri muturage.

    Mu gihe imirimo yo gusana igishanga igikomeje, ubu bufatanye buteganyijwe gutanga umusanzu ukomeye mu kubaka umujyi wa Kigali usukuye, ukeye kandi ufite ubudahangarwa, hagamijwe ko ibishanga bikomeza kurindwa no kubungabungwa ku nyungu z’ab’uyu munsi n’ab’ejo hazaza.

    Umuyobozi w’Umujyi wa Kigali Samuel Dusengiyumva

    By: Florence Uwamaliya

  • Centrafrique: Kurumwa no kwicwa n’inzoka biteye inkeke abaturage

    Centrafrique: Kurumwa no kwicwa n’inzoka biteye inkeke abaturage


    Nubwo nta mibare iratangwa, muri Repubulika ya Centrafrique abantu benshi bakomeje gupfa abandi bagahura n’ingaruka zo kwiyongera cyane ku kurumwa n’inzoka muri icyo gihugu.

    Radio Mpuzamahanga y’Abafaransa RFI ivuga ko mu bantu bajya kwivuza ku bitaro byo mu murwa mukuru Bangui umubare w’abarumwe n’inzoka ugenda wiyongera.

    Umwe mu bagore wari waje kuvuza umwana warumwe n’inzoka yavuze ko yamurumye ariho akina n’inshuti ze maze nyuma akaguru k’umwana kakagenda kabyimba buri munsi kandi umwana akagira ububabare bukabije n’umuriro, ndetse ntashake kurya, kugeza afashe icyemezo cyo kumujyana kwa muganga.

    Gutura hafi ibihuru n’amashyamba no kutagira amashanyarazi biri mu bituma ibyago byo kurumwa n’inzoka biba hejuru.

    Uwitwa Salvator yibuka inkuru mbi y’umwaka ushize ubwo umuturanyi we yarumwaga n’inzoka. Yabwiye RFI ati: “Nta buryo bwihuse twari dufite bwo kumujyana kwa muganga, arapfa,” yicuza Salvador. “Aha iwacu, kurumwa n’inzoka byibasira cyane abahinzi, aborozi n’abana”.

    Ibi ni ibintu bibabaje cyane, nk’uko umuforomokazi, abivuga, kuko “buri munota uba ufite agaciro; kurumwa n’inzoka bidahawe ubuvuzi hakiri kare bishobora guteza ibibazo bikomeye, ndetse bikaviramo umuntu gupfa.”

    Ashingiye ku bunararibonye bwe, uwo muganga avuga ko “abarwayi benshi baza bakererewe, bamwe babanje gukoresha imiti ya gakondo, bigatuma uburwayi bwabo burushaho gukomera.”

    Buri mwaka, amagana y’Abanya-centrafrique barumwa n’inzoka.

    Minisiteri y’Ubuzima igira inama yo kwambara inkweto zifunze mu mirima, kwirinda gukina cyangwa gufata inzoka, no kubungabunga isuku mu mijyi.

  • Ubufaransa: Batoye umushinga w’itegeko uvuga ko gushyingirwa bitavuze gukora imibonano mpuzabitsina

    Ubufaransa: Batoye umushinga w’itegeko uvuga ko gushyingirwa bitavuze gukora imibonano mpuzabitsina


    Ubufaransa burateganya gushyira mu mategeko imbago ku ‘uburenganzira bw’abashyingiranywe”, ibiganisha ku kuba gushyingirwa bidasobanuye inshingano zo gukora imibonano mpuzabitsina byanze bikunze.

    Umushinga w’itegeko wemejwe muri iki cyumweru mu Nteko Ishingamategeko wongewemo ingingo isobanura ko “kubana mu rugo” bitavuze ko hari “inshingano yo gukora imibonano mpuzabitsina”.

    Iyi ngingo nshya iri mu mushinga w’itegeko kandi ituma bidashoboka gukoresha kudakora imibonano mpuzabitsina nk’impamvu yo gutandukana mu buryo bushingiye ku makosa hagati y’abashakanye.

    Abashyigikiye iyi ngingo bateganya ko iri tegeko ryafasha gukumira ihohoterwa rishingiye ku gitsina mu bashakanye.

    Marie-Charlotte Garin, umudepite watanze uwo mushinga w’itegeko yagize ati: “Mu kwemera ko ubwo ‘uburenganzira’ cyangwa iyo ‘nshingano’ [imibonano mpuzabitsina] bikomeza kubaho, tuba twemeye ku rwego runaka kwigarurira no guhohotera, aho umugabo agenga umugore.”

    Yongeraho ati: “Umubano w’abashyingiranye ntugomba kuba nk’ahantu hafunze aho imibonano mpuzabitsina bifatwa nk’aho yatanzwe burundu kandi ubuzira herezo.”

    Iri tegeko rishya rizakuraho urujijo rwari rumaze igihe ruriho, n’ubwo nta hantu na hamwe mu mategeko handitsemo ku mugaragaro inshingano yitwa “inshingano z’ubushyingirane”.

    Kugeza ubu, Itegeko Mbonezamubano ry’u Bufaransa risobanura inshingano z’abashyingiranywe nko: “kubahana, kuba indahemuka, gufashanya no gushyigikirana”, kandi rikavuga ko abashakanye biyemeza “kubana mu buzima bwa buri munsi

  • Women Deliver 2026 yatangaje abazatanga ibiganiro mbere mu nama mpuzamahanga y’uburinganire

    Women Deliver 2026 yatangaje abazatanga ibiganiro mbere mu nama mpuzamahanga y’uburinganire

    Umuryango mpuzamahanga Women Deliver watangaje ku mugaragaro icyiciro cya mbere cy’abazavuga mu Nama Mpuzamahanga ya Women Deliver 2026 (WD2026), iteganyijwe kubera i Narrm (Melbourne) muri Ositaraliya kuva ku wa 27 kugeza ku wa 30 Mata 2026. Iyi nama izahuza abayobozi bakomeye ku isi mu rwego rwa politiki, imiryango mpuzamahanga, sosiyete sivile n’abaharanira uburinganire, mu gihe isi ikomeje guhura n’imbogamizi zikomeye mu guteza imbere uburenganzira bw’abagore n’abakobwa.

    Mu bazitabira iyi nama harimo Senateri Katy Gallagher, Minisitiri wa Leta ya Ositaraliya ushinzwe Imari, Abagore, Abakozi ba Leta n’Imirimo ya Leta. Azitabira WD2026 azanye ubuyobozi bwo ku rwego rwo hejuru mu gihe iterambere ry’uburinganire riri guhura n’igitutu gikomeye hirya no hino ku isi. Katy Gallagher azwi nk’umwe mu bayobozi bagize uruhare rukomeye mu gushyira abagore mu nzego zifata ibyemezo, guteza imbere politiki zita ku buringanire no gushimangira umutekano w’ubukungu n’ubuzima bw’abagore.

    Azifatanya n’abandi bayobozi barimo Ruth Cross Kwansing, Minisitiri wa Kiribati ushinzwe Abagore, Urubyiruko, Siporo n’Imibereho Myiza, akaba n’uhagarariye Ihuriro ry’Ibihugu byo mu Birwa bya Pacifique mu bijyanye n’Uburinganire n’Imibereho Rusange, ndetse na Michelle O’Byrne, Ambasaderi wa Ositaraliya ushinzwe Uburinganire ku rwego mpuzamahanga, uyoboye ingamba zo guteza imbere ubuyobozi bw’abagore mu karere ka Indo-Pacific.

    Umunyacyubahiro Dr Fatima Maada Bio, Madamu wa Perezida wa Sierra Leone akaba na Perezida wa OAFLAD (Ihuriro ry’Abadamu ba Perezida bo muri Afurika), na we azatanga umusanzu we mu biganiro bigamije gukumira ihohoterwa rishingiye ku gitsina rikorerwa abana n’abagore, no gushakira ibisubizo abafashwe n’ingaruka zaryo ku rwego mpuzamahanga.

    Iyi nama izanagaragaramo Julia Gillard AC, wahoze ari Minisitiri w’Intebe wa Ositaraliya akaba ari we mugore wa mbere wayoboye iki gihugu. Kwitabira kwe gufite igisobanuro gikomeye cyane, cyane ko hashize imyaka irenga icumi atanze ijambo ryamamaye ku isi ryanenze ivangura n’ihohoterwa rikorerwa abagore muri politiki. Kugaragara kwe muri WD2026 bigaragaza ko urugamba rwo kugera ku buringanire mu buyobozi no mu buzima rusange rutararangira.

    Abagize Inama y’Ubutegetsi ya Women Deliver barimo Helen Clark, wahoze ari Minisitiri w’Intebe wa Nouvelle-Zélande, Phumzile Mlambo      Ngcuka    , wahoze  ayobora UN Women, na Tulika Srivastava, impuguke mu by’uburenganzira bw’abagore ku rwego mpuzamahanga, na bo bazitabira. Aba bose bahuriye ku guharanira uburinganire, uburenganzira bwa muntu, iterambere rirambye n’ubuyobozi bw’abagore.

    Ku nshuro ya mbere mu mateka y’iyi nama, akarere ka Oceanic Pacific ni ko kazaba kayakiriye ku rwego rw’akarere, kagire n’uruhare runini mu ngingo zizaganirwaho. Aka karere kari mu tugira ingaruka zikomeye z’ihindagurika ry’ikirere, ubusumbane n’ishoramari ridahagije ku bagore n’abakobwa, ariko kakaba karimo n’imbaraga zikomeye z’abaharanira uburinganire, Abasangwabutaka n’urubyiruko ruyoboye impinduka.

    Abandi bazavuga barimo Antoinette Braybrook AM, umuyobozi wa Djirra uharanira kurwanya ihohoterwa rikorerwa abagore b’Abasangwabutaka, Noelene Nabulivou wo muri Fiji, umuyobozi w’umuryango DIVA for Equality, na Dr June Oscar AO, impirimbanyi ikomeye y’uburinganire ku Basangwabutaka bo muri Ositaraliya.

    Hazanitabira abayobozi b’imiryango mpuzamahanga nka Dr Diene Keita wa UNFPA, Dr Maliha Khan, Umuyobozi Mukuru wa Women Deliver, ndetse na Dr Anita Zaidi wo muri Gates Foundation, uzaganira ku ishoramari rishingiye ku bimenyetso mu guteza imbere abagore n’abakobwa.

    Inama ya Women Deliver 2026 izahuza abayobozi ba guverinoma, imiryango sivile, abashakashatsi n’abaterankunga bo hirya no hino ku isi, baganire ku ntambwe imaze guterwa, ku mbogamizi zigihari no ku ngamba nshya zo kugera ku buringanire bufatika kandi burambye.

     

    By:Florence Uwamaliya