Sunak asanga kohereza abimukira mu Rwanda ari igisubizo rukumbi cyatabara u Bwongereza
Rishi Sunak wahoze ari Minisitiri w’Intebe w’u Bwongereza, yongeye gushimangira ko gahunda yo kohereza mu Rwanda abimukira binjira mu gihugu cye mu buryo bunyuranyije n’amategeko ari cyo gisubizo rukumbi cyafasha u Bwongereza guhangana n’iki kibazo.
Sunak wayoboye u Bwongereza kuva mu Ukwakira 2022 kugeza muri Nyakanga 2024, yavuze ko igihugu cye gikwiye kwemera ko ingamba zagiye zigeragezwa mu guhangana n’iki kibazo zitatanze igisubizo kirambye, bityo gahunda yari yaragiranye n’u Rwanda ikongera gusuzumwa.
Mu nyandiko yasohoye mu kinyamakuru The Sunday Times ku wa 10 Ukwakira 2026, Sunak yashimangiye ko kohereza abimukira mu kindi gihugu ari bwo buryo bushobora kubaca intege zo gukomeza kujya mu Bwongereza, kuko baba bazi ko kuhagera bidasobanuye ko bazemererwa kuhatura.
Iyo nyandiko yayihaye umutwe ugira uti “Nimwemere ko kohereza abimukira mu Rwanda ari bwo buryo bwonyine bwo guhagarika ubwato bubazana.”
Yagaragaje ko abakomeje kwamagana gahunda yo kohereza abimukira mu Rwanda badafite ikindi gisubizo gifatika bashobora gutanga.
Ati “Abatunengaga bavugaga ko kuva mu Masezerano y’i Burayi yerekeye Uburenganzira bwa Muntu no kugenzura imipaka yacu ari inzozi. Ahubwo inzozi nyazo ni ugutekereza ko hari ubundi buryo bushoboka.”
Sunak yasobanuye ko kugabanya umubare w’abimukira mu gihe runaka bidahagije, mu gihe hatarashyirwaho uburyo buhoraho bwo kubaca intege zo kwambuka inyanja bajya mu Bwongereza.
Yagaragaje ko abimukira bakomeza gufata urugendo rwo kwambuka inyanja kuko baba bizeye ko nibagera mu Bwongereza bazashobora kuguma muri icyo gihugu.
Ku bwe, gahunda yo kubohereza mu Rwanda yari gutuma bamenya ko kwinjira mu Bwongereza mu buryo bunyuranyije n’amategeko bidatanga icyizere cyo kuhatura.
Sunak yanenze abashingira icyizere ku Bufaransa
Sunak yagarutse ku bitekerezo by’uko abimukira bambuka inyanja bashobora gusubizwa mu Bufaransa, aho benshi bahera mbere yo gufata ubwato bugana mu Bwongereza.
Yagaragaje ko icyo gitekerezo kidashobora gukemura ikibazo mu gihe u Bufaransa butemeye kwakira abimukira bose basubizwa inyuma.
Yavuze ko ibiganiro byagiye biba hagati y’ibihugu byombi bitatanze umusaruro wifuzwa, bityo ko gukomeza kubishingiraho bidatanga icyizere cy’igisubizo kirambye.
Sunak yatanze urugero rw’amasezerano u Bwongereza bwagiranye na Albania, avuga ko yagize uruhare mu kugabanya umubare w’abimukira bakomoka muri icyo gihugu binjiraga mu Bwongereza mu buryo bunyuranyije n’amategeko.
Icyakora, yasobanuye ko uburyo bwo gusubiza abimukira mu bihugu bakomokamo budashobora gukoreshwa kuri bose, kuko hari abo gusubizayo bishobora gushyira mu kaga.
Ni yo mpamvu asanga hakenewe amasezerano n’ibihugu bya gatatu nk’u Rwanda, bishobora kwakira abimukira no gusuzuma ubusabe bwabo bw’ubuhungiro.
Sunak yanenze inzitizi zishingiye ku mategeko zagiye zibangamira gahunda yo kohereza abimukira mu Rwanda, cyane cyane izaturutse ku Rukiko rw’i Burayi rw’Uburenganzira bwa Muntu, ECHR.
Yagaragaje ko igihugu cye gikwiye kugira ububasha bwo gufata ibyemezo bijyanye n’umutekano w’imipaka yacyo, bitabaye ngombwa ko gahunda zo kohereza abimukira mu bindi bihugu zikomeza guhagarikwa n’inkiko.
Yavuze ko u Bwongereza bukwiye kongera gusuzuma niba bugomba gukomeza kuba mu Masezerano y’i Burayi yerekeye Uburenganzira bwa Muntu, mu gihe yaba akomeje kubangamira ingamba Guverinoma ifata.
Si ubwa mbere Sunak anenze inkiko ku bijyanye n’iyi gahunda.
Mu Ukuboza 2023, ubwo yari akomeje kugerageza gukuraho inzitizi z’amategeko, yavuze ati “Sinzemera ko urukiko rw’amahanga ruhagarika izi ndege.”
Mu Mata 2024, ubwo yagaragazaga impamvu ashyigikiye kohereza abimukira mu Rwanda, yavuze ko uburyo bwo kubaca intege zo kwinjira mu Bwongereza ari bwo bushobora gukemura ikibazo burundu.
Yagize ati “Ibyo ni ingenzi kuko uburyo bwonyine bwo gukemura iki kibazo burundu ari ugushyiraho ingamba zica intege abashaka kwinjira mu gihugu mu buryo butemewe.”
Amasezerano y’ubufatanye hagati y’u Rwanda n’u Bwongereza mu bijyanye n’abimukira yashyizweho mu 2022, ubwo icyo gihugu cyayoborwaga na Boris Johnson.
Yateganyaga ko bamwe mu bimukira binjiye mu Bwongereza mu buryo bunyuranyije n’amategeko boherezwa mu Rwanda, ubusabe bwabo bw’ubuhungiro bugasuzumirwa muri iki gihugu.
Icyakora, ishyirwa mu bikorwa ryayo ryahuye n’inzitizi, zirimo icyemezo cy’Urukiko rw’i Burayi rw’Uburenganzira bwa Muntu cyahagaritse indege ya mbere yari iteganyijwe kugeza abimukira mu Rwanda muri Kamena 2022.
Mu Ugushyingo 2023, Urukiko rw’Ikirenga rw’u Bwongereza na rwo rwemeje ko gahunda, uko yari iteguye icyo gihe, itari yubahirije amategeko.
Mu Nyakanga 2024, ubwo Ishyaka ry’Abakozi ryatsindaga amatora, Minisitiri w’Intebe Keir Starmer yahagaritse iyi gahunda.
Ibyatangajwe na Sunak bije nyuma y’uko abandi bayobozi b’Ishyaka ry’Aba-Conservateurs bagaragaje ko amasezerano n’u Rwanda yashoboraga gutanga igisubizo.
Muri Kanama 2026, Depite Andrew Griffith yavuze ko iyo gahunda yari gutanga umusaruro iyo itaza kubangamirwa n’inkiko, abanyapolitiki ndetse n’abayobozi b’amadini.
Yagize ati “Igihe cyose u Bwongereza butazaba bwivanye burundu muri aya masezerano mpuzamahanga, ntibuzigera bugira ubushobozi bwuzuye n’ukwigenga mu gushyiraho amategeko yabwo bwite no gukemura iki kibazo mu buryo bwa burundu.”
Undi muyobozi muri iri shyaka, Kevin Hollinrake, na we yasabye Guverinoma ya Starmer kongera gusuzuma gahunda y’u Rwanda aho gukomeza gucumbikira abimukira muri hoteli.
Yagize ati “Muri Guverinoma yabanjirije iy’ubu, twari twafashe umwanzuro w’aho bagomba gushyirwa. Twavuze ko bagomba gufungwa hanyuma bagasubizwa mu bihugu bakomokamo, cyangwa niba badashobora gusubizwa mu bihugu byabo, bakoherezwa mu Rwanda.”
Nubwo gahunda yo kohereza abimukira mu Rwanda yakomeje kunengwa n’imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu n’abatavuga rumwe n’Aba-Conservateurs, Sunak asanga ari yo yari gutanga igisubizo kirambye ku kibazo cy’abimukira mu Bwongereza.

Rishi Sunak asanga kohereza abimukira mu Rwanda ari gisubizo rukumbi cyatabara igihugu cye
